شبیه سازي و تحلیل مصرف انرژي سردخانه هاي نمونه استان هاي اقلیم گرم کشور( استان های فارس و هرمزگان)

استان فارس

براي استان فارس، سـردخانه ي ۱۲۰ تنـی مخ صـوص نگهـداري مـواد پروتئینی و گوشت به عنوان سردخانه نمونه مدنظرقرار گرفته است. این واحد ۴ سالن نگهداري و ۱ سالن انجماد داشته و به ۴ کمپرسور رفت و برگشتی ۵٫۷ اسبی، ۱ کمپرسور ۱۰ اسب مجهز شده است. این واحد در تمام روزهاي سال فعال بوده که اجزاي تبخیري آن به طور متوسط ۱۴ تا ۱۶ ساعت در روز فعال هستند. سیال مبرد گـاز فریـون بـوده و کندانسورها هوائی میباشد. از چرخ دستی بـراي جابجـایی محصـول و وارد کردن محصولات به سالن ها استفاده میگردد. ۴ لامپ ۲۰۰ واتی در سالن ورودي، ۶ عدد در دفتر، ۳ عدد در سـالن بـزرگ، ۲ عـدد در سالن کوچک و ۲ عدد در سالن انجماد به طـور متوسـط ۸ سـاعت در روز روشن میباشند. نوع مصالح اصلی دیوارهاي خارجی بلوك و آجـرو سیمان، نوع پوشش خارجی دیوارهاي خارجی سرامیک و رنگ پوشش خارجی دیوارها روشن گزارش شدهاست. ضخامت دیوار (بدون در نظرگرفتن عایق) ۵۰ سـانتی متـر بـوده و جنس عایق دیوارها و کف سرامیک، جنس عـایق سـقف پشـم شیشـه گزارش شده است. محاسبات براي تونل انجماد با لحاظ شرایط بحرانـی براي تامین ظرفیت ۱۰۰ تنی سردخانه در هر ماه و ورود محصول بـه میزان ۵٫۳ تن در روز در نظر گرفته شده است. بـا فـرض اینکـه سـالن انجماد باید توانایی انجماد ۳۵۰۰ کیلوگرم گوشت قرمز و سـفید را در ۱۲ ساعت طی یک روز انجام دهد میزان بارحرارتی مـورد حـدود ۴۵ کیلووات محاسبه شده است. با شبیهسازي سیکل تبرید با مبرد فریونی مقدار تـوان کمپرسـور مورد نیاز براي رفع بار ۷۸ کیلوواتی (مجموع بارهاي حرارتـی سـالن – هاي نگهداري و انجماد) برابـر بـا ۱٫۳۰ کیلـووات خواهـد بـود . فـرض شبیه سازي دو دماي کاري ۳۵ -و ۲۰ -درجه ي سانتیگـر اد، اواپراتـور ۱ غوطه ور و اینترکولر بسته بوده است. با مجموع توان فن هاي اواپراتو در همه سالنهـا (۵٫۱ کیلـووات )، توان ۲ کیلوواتی اجزاي الکتریکی کندانسور و روشـنایی حـد مصـرف بحرانی ماهانه حدود ۱۸۰۰۰ کیلووات ساعت بوده است. شکل ۵ سـهم استفاده از حد مصرف بحرانی را براي دوره هاي مختلف سالهاي ۹۴ تـا ۹۶ نشـان داده اسـت . نمـودار سـهم مصـرف ماهانـه بـراي کمپرسـور، کندانسور، اواپراتو و روشنایی در شکل۶ نمایش داده شده است.

تحلیل-مصرف-انرژي-سردخانه-استان-صنایع برودتی حقیقی
تحلیل-مصرف-انرژي-سردخانه-استان-صنایع برودتی حقیقی

نتایج شبیه سازي براي ارزیابی مصرف ماهانه با توجه به اطلاعات ارائـه شده توسط کارپردازان این واحد در خصوص ورود و خروج محصـولات در شکل ۷ آمده است. به منظور صحه سنجی محاسبات، گزارش مصرف سالهاي ۹۴ تا ۹۶ با شبیه سازي مورد مقایسه قرار گرفته است.

تحلیل-مصرف-انرژي-سردخانه-استان-صنایع برودتی حقیقی

استان هرمزگان

سردخانه ي نمونه ي این استان بـه ظرفیـت ۸۰۰ تـن بـوده و فعالیـت اصلی آن فرآوري، بسته بنـدي، انجمـاد و نگهـداري آبزیـان اسـت . ۱ سالن ۶۰۰ تنی و ۱ سالن ۲۰۰ تنـی بـا متوسـط دمـاي ۱۸ درجـه ي سانتیگراد در تمامی ایام سال در حال فعالیت است. سیستم روشنایی این واحد داراي ۲۰۰ لامپ فلوئورسـنت ۴۰ واتـی سـت کـه بـه طـور متوسط ۱۲ ساعت در روز روشن میباشند. نوع مصـالح آجـر و بلـوك سیمانی و رنـگ پوشـش خـارجی روشـن میباشـد . طبـق گزارشـات، ساندویچ پانل با فوم پلی یورتان عایق دیوارها، کف و سقف سالن هـاي این سردخانه میباشد. شرایط بحرانی درنظرگرفته شده براي این واحد به شرح زیر است. میزان بـارگیري در روز : ۲۵ تـن مقـدار محصـول موجود: ۷۵۰ تن. شرایط آب و هوایی محیط: دماي خشک: ۴۷ درجه- ي سانتیگراد، دماي مرطوب: ۵٫۳۵ درجهي سانتیگراد. با توجه به اینکه در پرسشنامه قید شده از این واحـد بـراي فرآوري آبزیان استفاده میشود، بدیهی ست که این واحـد داراي تونـل انجماد یا محفظه ایست که بتواند محصولات را از حالت بالاي صفر بـه زیر صفر برساند. فرض بر این است که تونل انجماد باید بتوانـد روزانـه ۱۴ تن ماهی و ۱۲ تن میگو را در عرض ۶ ساعت به دماي ۳۰ درجـه زیـر صـفر برسـاند. جـدول زیـر بـرآورد بـارحرارتی بـراي تجهیـزات منجمدکننده را نشان میدهد. با شبیه سازي سـیکل تبریـد آمونیـاك، بـراي رفـع بـار حرارتـی ۷۴۴ کیلوواتی در محتاطانـه تـرین حالـت بـه مجموعـه کمپرسـورهایی بـا ظرفیت برودتی ۴۳۷ کیلووات نیاز خواهد بود. جدول ۱ توان مورد نیاز براي اجزاي مختلف سردخانه ي نمونه ي استان هرمزگان را نشان مـی دهد. با توجه به ارقام محاسبه شده در جدول ۱ مشـخص اسـت که یک نیروگـاه خورشـیدي ۵٫۰ مگـاواتی بـه طـور کامـل جوابگـوي نیازهاي برودتی این واحد در شرایط بحرانی خواهد بود.

تحلیل-مصرف-انرژي-سردخانه-استان-صنایع برودتی حقیقی

شکل ۸ گزارش ماهیانه مصرف برق را براي سال هاي ۹۴ تا ۹۶ و مقایسه آن با مصرف شبیه سازي شده در بحرانی ترین حالـت را نشان میدهد. مشخص است که میـزان مصـرف ایـن واحـد در طـول دوره هاي مختلف از حد مصرف بحرانی خود تجـاوز نکـرده اسـت . ولـی پیشنهاد میشود با زمـان بنـدي فعالیـت کمپرسـورها مصـرف انـرژي الکتریکی مدیریت شود. به گونهاي که کمپرسور با ظرفیتهاي اسـمی متفاوت براي ماه هاي مختلف به حالت رزرو در آمده تـا میـزان تـامین برودتی واحد دچار مشکل نشود و از طرفی مصرف انرژي بهینه سـازي گردد.

تحلیل-مصرف-انرژي-سردخانه-استان-صنایع برودتی حقیقی

نتیجه گیري و جمعبندي

در این گزارش سعی شده است تا نتایج اندازه گیـري چنـدین واحـد از سردخانه هاي اقلیم گرم کشور به همراه نتایج حاصـل از شـبیه سـازي ترمودینامیکی واحدهاي مذکور ارائه شده و با هـم مقایسـه شـوند . بـا اسـتفاده از داده هـاي انـدازه گیـري و همچنـین مصـرف بـرق ماهانـه واحدهاي مذکور، نمودار مصرف انرژي سـردخانه در سـال هاي مختلـف بدست آمده است. سپس شبیه سازي سردخانه به منظور محاسـبه بـار سرمایشی مورد نیاز مطابق با ابعاد سـردخانه، مشخصـات دیـواره هـاي ساختمان، موقعیت نصب و همچنین نوع محصول محاسبه شده اسـت . مقایسه نتایج شبیه سازي با نتایج اندازهگیري میتواند کمک شایانی در شناخت وضعیت مصرف انرژي سـردخانه داشـته باشـد . هرچقـدر کـه شرایط واقعی مصرف از مقادیر شبیه سازي بالاتر باشد بیانگر ایـن امـر است که اتلاف انرژي در سردخانه مذکور بیشتر است و میبایسـت بـه دنبال رفع ایراد بود. به عنوان مثال در شکل ۴ که مربوط به سـردخانه استان بوشهر است مشاهده می شود که مصـرف انـرژي در مهرمـاه از حد تجاوز فراتر رفته است که بیانگر اتلاف انرژي از بخشی از سردخانه در این ماه است. همچنین شـبیه سـازي در ماه هـاي مختلـف هماننـد شکل ۷ براي سردخانه استان فارس نشان می دهد که مصـرف انـرژي در سال ۹۵ بالاتر از مقدار مـورد نیـاز بـوده کـه خوشـبختانه بـا رفـع مشکلات سیستم، مصرف برق این واحد در سال ۹۶ به مقدار پایین تر از میزان مصرف شبیه سازي بازگشته است. بطور کلی، با دانستن حجم سردخانه هاي مستقر امکان محاسبه شدت مصرف انرژي آن و مقایسه با مقدار معیار و پیدا کردن پتانسیل صـرفه جویی میسر خواهد شد. فهرستی از فناوري هاي صرفه جـویی انـرژي در سردخانه هاي کشور که میتوانـد میـزان مصـرف انـرژي را در حـد بهینه تنظیم کند عبارتند از: بروز رسانی نصب تأسیسات سردخانه اي، بهره گیري از سقف هاي سرما، چگالنده تبخیـري اگرسـیو ، سـرمایش روغن ترموسیفون، کنترل کامپیوتري، درایو کمپرسور فرکانس متغیـر ، درایـو چگالنـده فرکـانس متغیـر، درایـو اواپراتـور فرکـانس متغیـر، و حسگرهاي کنترلـی درب هـاي سـردخانه . بهـره گیـري از فناوری هـاي مذکور بین ۲۲ تا ۷۴ درصد مصرف برق سردخانه ها را بهبود می دهد که بیانگر پتانسیل بسیار بالاي صرفه جویی انرژي در سردخانه هاست.

مراجع و منابع

[۱ [عمادالساداتی ،سیدعلی، ۱۳۷۴ .مبانی محاسبات و مقررات تاسیسات مکانیکی ساختمان، طرح و محاسبه سردخانهها، آبرسانی ساختمانهاي مرتفع

[۲ [استاندارد ملی شمارهي ۲۷۲۰ ،چاپ اول، سال تصویب ۱۳۶۷ ، آیین کار محاسبه بار برودتی سردخانه مواد غذایی

[۳] ASHRAE, 2014. ASHRAE Handbook, Refrigeration, American Society of Heating, Refrigerating and AirConditioning Engineers, New York.

۴[مرادي، ساسان،۱۳۸۹ .تنظیم شرایط محیطی (معماري)، انتشارات شهیدي

شبیه سازي و تحلیل مصرف انرژي سردخانه هاي نمونه استان هاي اقلیم گرم کشور( استان های اصفهان و بوشهر)

چکیده

محاسبات بارحرارتی در ماههاي مختلف سال بـا اسـتفاده از اطلاعـات ارائه شده در پرسشنامه هاي دریافتی از سردخانه هاي همکاري کننـده در استانهاي اصفهان، بوشهر، فارس و هرمزگان انجـام گرفتـه اسـت . اطلاعات دریافتی شامل ابعاد سالن ها، ضـخامت و نـوع عـایق کـاري، فصل هاي بارگیري و آهنگ ورود و خروج محصول انجام شده اسـت . بـا محاسبه بارحرارتی و شبیه سازي سیکل تبرید براي هـر سـردخانه بـر اساس اطلاعاتی که در مورد سیال مبرد ارائه شدهاسـت، میـزان تـوان لازم براي تعیین ظرفیت برودتی کمپرسور ارزیابی شده است. توان فن- هاي اواپراتورها ارزیابی شده و میزان مصرف برق کندانسور و روشنایی نیز براي برخی از سردخانه ها که اطلاعات مربوطـه را ارائـه کـرده انـد، تخمین زده شدهاست. بـا در دسـت داشـتن تـوان مصـرفی و سـاعات فعالیت اجزا، میزان مصرف بحرانی براي واحد محاسبه شدهاست. سهم مصرف از حدبحرانی براي سنجش هدررفت و اتلاف انرژي ارائه شده و در ادامه شبیهسازي با توجه به شرایط متغیر ماهانـه صـورت پذیرفتـه است. تحلیل شرایط بحرانی براي بررسی مقدار مصـرف گـزارش شـده مدنظرقرار گرفتهاست. استخراج شرایط بحرانـی بـراي ارزیـابی تجـاوز مصرف و پیش بینی دررفتهاي حرارتی مفید خواهد بود.

واژه هاي کلیدي

شبیه سازي، مصرف انرژي، سردخانه، اقلیم گرم، حد مصرف بحرانی

مقدمه

به منظور محاسبه بار برودتی واحدهاي سردخانه اي لازم است راه هـاي مختلف ورود حرارت به سالن هاي نگهداري تشخیص داده شده و سهم هر کدام از آنها به صـورت کمـی مـورد محاسـبه قـرار بگیـرد . عمـده راه هاي ورود حرارت به درون سالن هاي سردخانه به شـرح زیـر مـی – باشند. حرارتی که از سطوح (دیوارها، سقف، کف) وارد سردخانه میشـود . در بعضی از موارد یکی یا چند سطح سردخانه در مقابل تشعشع خورشید قرار میگیرد که در این حالت نیز باید این مقدار حرارت (گرماي ناشی از تشعشـع ) محاسـبه و آن را در تعیـین میـزان کـل حـرارت وارده از سطوح منظور داشت. حرارتی که ناشی از هواي گرم بیرون در اثر باز و بسته شدن درب سردخانه و همچنین از محـل درزهـا وارد سـردخانه میشود. حرارتی که در اثر ورود محصول به سـردخانه وارد مـی شـود . حرارت متفرقه ي دیگري که در اثر کـار کـردن افـراد، روشـنایی، کـار کردن الکتروموتور و سایر تجهیزات در محیط سردخانه به بار سردخانه اضافه میشود. همه مواردي که موجب ایجاد بارحرارتی میشود مدنظر قرارگرفته تا مصرف بحرانی (حداکثري) در بدترین شرایط پیش بینـی شده استخراج شود. توصیه هاي صرفه جویی مصرف انرژي با توجه بـه برآورد مصرف بحرانی براي شرکتهاي توزیع نیـرو بـرق در زمـان اوج مصرف سازنده تر بوده و براي صـاحبین ایـن مشـاغل نیـز سـودآوري اقتصادي خواهد داشت. با استخراج گـزارش مصـرف از سـامانه رویـت آنلاین شرکتهاي توزیع برق استانها سعی شدهاست مصـرف ۳ سـال اخیر واحد مورد ارزیابی قرار گیرد. این موضوع میتوانـد در تشـخیص منظم بودن الگوي بارگیري سردخانه ها مفیـد واقـع شـده و اطلاعـات گزارش مصرف براي شبیهسازي مورد صحه سنجی قرارگیرد. به عنوان گام اول سعی شدهاست نتایج شبیهسازي براي اقلیم گرم مورد تحلیل قرارگیرد. شبیهسازي بارحرارتی با استفاده از اصول موجـود در کتـاب مبانی طرح و محاسبهي سردخانه ها [۱ ، [استاندارد ملـی ۲۷۲۰] ۲[ و راهنماي انجمن مهندسی تهویـه مطبـوع و سردسـازي امریکـا [۳[ صورت پذیرفته و با احتساب کارکرد اجزاي دیگر سردخانه بـا مصـرف گزارش شده از سوي شرکتهاي توزیع برق استانها مورد مقایسه قرار گرفتهاست.لازم به ذکر است که ویژگیهـاي آب و هـواییِ نزدیکتـرین ایستگاه هواشناسی به محل استقرار واحد سردخانه بـراي طـول سـال مدنظر قرار داده شدهاست.

استان اصفهان

استان اصفهان یکی از استان هاي واقـع در اقلـیم گـرم و خشـک [۴[ داراي سردخانه هاي زیر صفر و بالاي صفر زیاد با ظرفیت هاي مختلـف اسـت. سـردخانه ي نمونـه ي انتخـاب شـده، سـردخانه ي ۳۰۰۰ تنـی نگهداري میوه بوده که تقریبا دربیشتر ماه هاي سال فعال میباشـد . در این سردخانه روزانه از لیفتراك استفاده میشود. تعداد افـراد بـه طـور روزانه در حال فعالیت هستند. تعداد و ساعات فعالیـت متغیـر بـوده و ماههاي فعالیت لیفتراك و کارگران مهر، آبان، آذر و دي میباشد. براي این واحد ۳ کمپرسور ۱۱۰ کیلوواتی در نظر گرفته شده و مصـالح بـه کار رفته براي دیـوار خـارجی آجـر ، نـوع پوشـش خـارجی دیوارهـاي خارجی آجرنما، رنگ پوشش خارجی دیوارها نیمه روشن و ضـخامت دیوار (بدون در نظرگرفتن عایق) ۳۵ سانتیمتـر گـزارش شـده اسـت . جنس عایق یونولیت به صخامت ۱۵ سـانتی متـر بـوده اسـت . سـاعت کارکرد اجزاي سردخانه متفـاوت بـوده و بـا اسـتفاده از شـبیه سـازي، میزان مصرف ماهانه براي اجزاي مختلف این سردخانه به شـرح شـکل ۱ محاسبه شدهاست. بـا توجـه بـه اینکـه ۶ درصـد مصـرف ماهانـه را روشنایی شامل میشود، بهتر است براي کاهش ایـن مقـدار تـدابیري صورت پذیرد. لازم به ذکر است که ساعات فعالیت سیستم روشنایی ۸ ساعت در روز گزار شده است. این در حالیست که کندانسور، اواپراتـور و کمپرسور ۲۴ ساعته فعال بوده اند.

تحلیل-مصرف-انرژي-سردخانه-استان-صنایع برودتی حقیقی

در پرسشنامه آمده است که از کمپرسور ۱۱۰ کیلوواتی استفاده شـده است و محاسبات نشان دهنده ي این است که به جـز شـرایط بحرانـی همان یک کمپرسور ۱۱۰ کیلوواتی جوابگـوي نیازهـاي برودتـی ایـن واحد در اکثر مواقع خواهد بود. با توجه به ظرفیت بالاي کمپرسورهاي خریداري شده و ۲ کمپرسور غیرفعال دیگـر ادعـاي پاسـخ دهنـده در خصوص تبدیل این واحد بـه واحـد ۵۰۰۰ تنـی، کسـب پروانـه بـراي بارگیريهاي بیشتر قابل توجیه به نظر میرسد. شکل ۲ حد مصرف بحرانی شـبیه سـازي شـده را بـا گـزارش مصـرف سالهاي ۹۴ تا ۹۶ را مقایسه کرده است.

تحلیل-مصرف-انرژي-سردخانه-استان-صنایع برودتی حقیقی

حد مصرف بحرانـی در صـو رت وقـوع بـدترین شـرایط آب و هـوایی و بیشترین بارگیري (با توجه به ظرفیت سردخانه) محاسـبه شـده اسـت . ولی با توجه به اینکه این سردخانه در مورد آهنـگ ورودي محصـولات درماه هاي مختلف ماه همکاري داشته شبیه سـازي مصـرف آن میسـر بوده است. شکل ۳ شبیه سازي مصرف ماهانه و مقایسهي آن با گزارش مصرف به عنوان صحه سنجی محاسبات ارائه شده است.

تحلیل-مصرف-انرژي-سردخانه-استان-صنایع برودتی حقیقی

استان بوشهر

سردخانه ي انتخابی به ظرفیت ۹۰۰ تن و نوع مدار آن زیر صفر بـوده است. سیال مبرد آمونیاك بوده و به منظور فرآوري و نگهداري آبزیـان دریایی، میگوي پرورشی و انواع ماهیها مورد اسـتفاده قـرار میگیـرد . این سردخانه مجهز به ۵ کمپرسور ۹۰ کیلـوواتی بـوده و تـا نیازهـاي برودتی ۳ تونلهاي انجماد و ۳ سالن نگهداري را تامین کنـد . فعالیـت کمپرسورها ۲۴ ساعته و سیستم روشنایی ۲ ساعته گزارش شدهاست. نوع مصالح اصلی دیوارهاي خارجی بلوك و آجر، نوع پوشـش خـارجی دیوارهاي خارجی سـیمانی و رنـگ پوشـش خـارجی دیوارهـا روشـن گزارش شدهاست. ضخامت دیوار ۳۵ سانتیمتر جنس عایقها ساندویچ پانل لحاظ شـده – است. هم چنین کف سردخانه بنا به بازرسیهاي انجام گرفته سرامیک گزارش شدهاست. مصرف انرژي الکتریکی با توجـه بـه تعـداد سـاعات فعالیت تعیین میشود. طبق ظرفیت اسمی سردخانه، براي تونـل هـاي انجماد ۶ ساعت فعالیـت (جهـت عمـل آوري روزانـه ۵ تـن میگـوي پرورشی) در روز در نظر گرفته شدهاست. شکل۴ مقایسهي حد مصرف بحرانی با گزارش مصرف در سال ۹۶ میباشد. بدیهیست شـرایط مـاه مهر از نظر دمایی با شرایط بحرانـی فاصـله دارد و ایـن گـواهی بـراي عملکرد غیرایده آل واحد است. در مابقی ماههاي سال نیز شرایط قابـل انتظاري براي مصرف انرژي الکتریکی وجود داشته و گزارشهـا نشـان دهندهي این است که این واحد از حـد مصـرف بحرانـی خـود تجـاوز نمیکند. لازم به ذکر است که انرژي مصرف شـده توسـط دمنـده هـا، هیتربرقی برفک زدا، کندانسور و روشنایی حدود ۲۰ درصد مقدار کل مصرف انرژي بوده است.

تحلیل-مصرف-انرژي-سردخانه-استان-صنایع برودتی حقیقی

مقایسه اثرات نگهداری آنتی اکسیدان های طبیعی (اسید آسکوربیک) و سنتیتیک ( بوتیل هیدروکسی آنیزول ) بر روی ماهی خنو خاکستری (pictum Diagramma ) در طول دوره نگهداری در سردخانه ( بخش ۲ )

۱ – نتایج

تغییرات PV تیمارهای مورد بررسی طی ماه های مختلف نگهداری در نمودار۳-۱ و۳-۲ نشان داده شده است. با گذشت زمان PV در تمامی تیمارها روند رو به افزایشی داشته است که در ماه چهارم به حداکثر میزان ۵/۳ میلی اکی ئاالن بر کیلوگرم رسیده، اما به حداکثر مجاز که ۵ میلی اکی واالن بر کیلوگرم است خوشبختانه نرسیده است.

مقایسه-اثرات-نگهداری-آنتی-اکسیدان-های-طبیعی-صنایع برودتی حقیقی

مقادیر اندازه گیری شده FFA طی مدت نگهداری، در تیمار های مختلف در نمودار۳-۳ و۳-۴ آورده شده است. آنالیز واریانس تفاوت معنی دار بین تیمارهای مورد آزمون در زمان های مختلف را نشان داد (۵۰/۰>P .) با گذشت زمان در تمامی تیمارها مقدار FFA افزایش یافته.

مقایسه-اثرات-نگهداری-آنتی-اکسیدان-های-طبیعی-صنایع برودتی حقیقی

نتایج TBARS اندازه گیری شده در تیمار های مختلف و طی ماه های نگهداری در نمودار۳-۵ و ۳-۶ مشاهده می شود. نتایج آنالیز واریانس بیانگر آن بود که اثر آنتی اکسیدان و اثر زمان و اثر متقابل هرسه معنی دار بودند (۵۰/۰>P) . مقایسه میانگین ها نشان داد که با گذشت زمان در همه تیمار ها میزان TBARS افزایش یافته ولی این افزایش در ماه سوم و چهارم با شدت بیشتری همراه بود و از ماه سوم به بعد تا انتهای دوره به صورت معنی داری بیشتر از سایر ماه ها بود (۰۵/۰>P ). میانگین تیمار ها در ماه اول نسبت به ماه های دیگر روند افزایش کند تری داشت.

مقایسه-اثرات-نگهداری-آنتی-اکسیدان-های-طبیعی-صنایع برودتی حقیقی

مقادیر مجموع بازهای نیتروژنی فرار N-TVB :

نمودار۳-۷ و ۳-۸ تغییرات N-TVB در فیله ماهی خنو در ماه های مختلف نمونه برداری را نشان می دهد. میزان N-TVB در فیله ماهی خنو در طی دوره نگهداری به صورت منجمد افزایش داشت و بیشترین مقدار آن مربوط به ماه چهارم نمونه برداری بود این افزایش در ماه های مختلف نمونه برداری معنی دار بوده است (۰۵/۰>P.)

مقایسه-اثرات-نگهداری-آنتی-اکسیدان-های-طبیعی-صنایع برودتی حقیقی

مقادیر PH :

نتایج بدست آمده برای PH تیمارهای مختلف، طی نگهداری در دمای ۱۸- درنمودار۳-۹ و ۳- ۱۰ نشان داده شده است. نتایج آنالیز واریانس مقادیر PH نشان داد که اثر زمان و اثرآنتی اکسیدان معنی دار بوده (۰۵/۰>P . )به طور کلی با گذشت زمان در تمامی تیمارها در طی ماه های نگهداری PH کاهش یافته.

مقایسه-اثرات-نگهداری-آنتی-اکسیدان-های-طبیعی-صنایع برودتی حقیقی

نتایج ارزیابی حسی:

نگهداری فیله ماهی خنو در سرد خانه ۱۸ -درجه سانتی گراد تغییرات قابل مالحظه ای در خواص ارگانولپتیک آن ها ایجاد کرد و باعث کاهش امتیاز در تمام صفات مورد مطالعه گردید (۴نمودار).

در همه صفات مورد مطالعه (بافت- طعم – بو- رنگ) تا پایان ماه دوم تغییر معنی داری در خصوصیات حسی فیله های نگهداری شده مشاهده نشد (۰/۰۵ >P )این کاهش تا پایان ماه چهارم در همه صفات مورد مطالعه مشاهده شد به طوری که در انتهای ماه چهارم نسبت به شروع دوره معنی دار بود(۰/۰۵>P).

مقایسه-اثرات-نگهداری-آنتی-اکسیدان-های-طبیعی-صنایع برودتی حقیقی
مقایسه-اثرات-نگهداری-آنتی-اکسیدان-های-طبیعی-صنایع برودتی حقیقی

۴ -بحث ونتیجه گیری

پراکسیدPV از شاخص های مهم فساد چربی می باشد که افزایش آن در طی مدت زمان نگهداری ماهی و فرآورده های به دست آمده از ماهی به شکل منجمد در مطالعات متعددی گزارش شده است و از آن به عنوان اندیکاتور جذب اکسیژن یاد شده است (Shenouda ،۱۹۸۰ .)در این مطالعه میزان پراکسید با افزایش زمان تا ماه دوم نگهداری، افزایش یافته و سپس کاهش یافت. به طور کلی با افزایش مدت نگهداری در سرد خانه فرآیند اکسیداسیون لیپید انجام شده و مقدار پراکسید عضالت ماهی کم شود، سرعت تشکیل این ترکیبات سریع تر از شکستگی آن ها است در چنین زمانی بر اساس مکانیزم یک مولکولی میزان پراکسید در عضالت ماهی شروع به باال رفتن می کند (vidya,Sriker ،۱۹۹۶ ) با گذشت زمان و افزایش غلظت هیدروپراکسیدها، براساس مکانیسم دومولکولی، این ترکیبات به سرعت شکسته می شوند، در این مرحله سرعت تجزیه آنها سریع تر از سرعت تشکیل می باشد و مقدار پراکسید در ماهی خنو در دمای ۱۸- در جه سانتی گراد در مدت زمان ۲ ماه نگهداری افزایش یافت و پس از ۱ ماه به علت تجزیه محصوالت به دست آمده از اکسیداسیون دچار کاهش شد و تا پایان ماه چهارم افزایش یافت. همانطور که القزار و همکاران در سال ۲۰۰۸ بیان کردند، کاهش میزان اکسیداسیون اولیه به دلیل تجزیه هیدروپراکسید می باشد که منجربه تولید محصوالت اکسیداسیون ثانویه می شود. همان طور که بیان شد تجزیه پراکسید منجربه تولید ترکیبات ثانویه اکسیداسیون چربی می شود. یکی از این ترکیبات ثانویه به نام مالون آلدهید، با TBA(تیوباربیوتیک اسید) واکنش می دهد.

تیوبار بیتوریک اسید شاخصی است که به طور گسترده در ارزیابی میزان اکسیداسیون چربی استفاده می گردند و بیانگر محصول ثانویه اکسیداسیون چربی می باشند (رضایی،۱۳۸۲؛Chytiri و همکاران،۲۰۰۴ .)بررسی روند تغییرات تیوبار بیتوریک اسید نشان می دهد که میزان این شاخص پس از فرآیند انجماد- ایی با یک دانجماد ز افزایش معنی دار همراه بوده است، این موضوع می تواند بیانگر افزایش اکسیداسیون چربی در اثر رها سازی آنزیم های اکسیداتیو و پر اکسیدان ها از سلول های در هم گسیخته در اثر انجماد زدایی باشد (Boonsumrej و همکاران،۲۰۰۷ .) نتیجه مشابهی در مطالعات Benjakul و Baur (2007 (بر روی گربه ماهی glanis Silurus( Boonsumrej و همکاران،۲۰۰۷ )به دست آمده است. مقادیرTBA نمی تواند میزان واقعی فساد اکسیداسیون چربی را نشان دهد زیرا مالون آلدئید ممکن است با سایر اجزا بدن مانند آمین ها، نوکلئوزیدها، اسیدهای نوکلئیک، پروتئین، فسفولیپیدها و سایر آلدئیدها که محصوالت پایانی اکسیداسیون چربی هستند، واکنش دهد (Chytiri و همکاران، ۲۰۰۴ .)نتایج بدست آمده از این پژوهش نشان داد که افزایش میزان TBA در طی دوره نگهداری فیله های ماهی خنو تا ماه دوم معنی دار نبوده
(۰/۰۵ >P ) اما از ماه سوم به بعد افزایش آن معنی دار بوده (۰/۰۵<p ) به طوری که در ماه چهارم نمونه برداری به بالاترین حد خود رسید. این افزایش بیانگر توسعه فساد اکسیداسیونی چربی در فیله ماهی منجمد خنو می باشد. نتایج مشابهی

از افزایش TBA در فیش فینگر های تولید شده از شیشه ماهی ( boyeri Athrina ) و فیش فینگرهای تولید شده از گوشت چرخ شده شسته شده و شسته نشده ماهی کپور ( carpio Cyprinus ) طی دوره نگهداری به صورت منجمد گزارش شده است (Izci و همکاران، ۲۰۱۱؛ Tokur و همکاران،۲۰۰۶ .)همچنین در پژوهش دیگری که توسط Tokur و خمکاران (۲۰۰۴ )بر روی برگرهای ماهی تولید شده از ماهی تیالپیا ( niloticus Orechromis ) انجام شد، حداکثر میزان تیوبار بیتوریک اسید در انتهای دو ره نگهداری بود. Tokur و همکاران (۲۰۰۶ )اعالم کردند که هموگلوبین در PH بین ۶ تا ۷ فعالیت پرواکسیدانی (-Pro oxidant )شدیدی در برخی از گونه ها نشان می دهد. روند افزایشی این شاخص نیز در طول مدت نگهداری ممکن است به دلیل افزایش آهن آزاد و دیگر پراکسیدان ها در عضله باشد. آلدهید ها به عنوان محصوالت ثانویه اکسیداسیون از تجزیه هیدرو پراکسیدها ایجاد می شود. روند افزایشی هیدروپراکسیدها نیز می تواند دلیلی بر افزایش TBAباشد (پزشک و همکاران، ۱۳۹۰ .)وجود ترکیب آلدهیدی در گوشت ماهی سبب تغییراتی در ویژگی های حسی آن از جمله طعم بو می شود (Ladikos و Lougovois ،۱۹۹۰ .)

مجموع بازهای فرار نیتروژنی (N-TVB ) از آمونیاک و آمین های فرار تشکیل شده است که به عنوان یکی از نشانگرهای اصلی تخریب و تجزیه گوشت محسوب می شود (Yilmaz و همکاران، ۲۰۰۹ .)در این پژوهش میزان N-TVB در فیله ماهی خنو در طی دوره نگهداری به صورت منجمد افزایش معنی دار در ماه های مختلف نشان داد و بیشترین مقدار آن مربوط به ماه چهارم نمونه برداری بود (۰/۰۵ <P .)افزایش میزان -TVB N در طول نگهداری به صورت منجمد را می توان با فعالیت های باکتری های عامل فساد و آنزیم های درونی مربوط دانست (Ylmaz و همکاران، ۲۰۰۹ )از آن جا که N-TVB به طور عمده در اثر تجزیه با کتریایی گوشت ماهی ایجاد می شود، افزایش بار باکتریایی ماهی در طول دوره دلیلی برای افزایش N-TVB خواهد بود (Manzano-Mazorra و همکاران، ۲۰۰۰)

اسید های چرب آزاد در نتیجه فساد آنزیمی و یا میکروبی چربی ایجاد می شوند. تعیین اسید های چرب آزاد اطلاعاتی از پایداری چربی در طی نگه داری میدهد. تشکیل اسید های چربی آزاد به تنهایی منجربه کاهش ارزش تغذیه ای فرآورده های غذایی نمی شود اما مطالعه میزان هیدرولیز چربی به دلیل اثر آن بر اکسیداسیون چربی اهمیت دارد(Aubourg ، ۲۰۰۱؛ Nazemroaya و همکاران، ۲۰۰۹ .) افزایش میزان اسید های چرب آزاد در ماهیان نگهداری شده در شرایط انجماد از جمله شیر ماهی Scomberomorus commersoni و کوسه چانه سفید dussumieri Carcharhinus Nazemroaya و همکاران، ۲۰۰۹ )نیز گزارش شده است. افزایش اسید های چرب آزاد در ماهیان نگهداری شده در سرما سبب تسریع در فساد و کاهش کیفیت محصول افزایش اکسیداسیون چربی، توسعه طعم نامطلوب و تغییرات بافتی (تغییر ماهیت پروتئین) می گردد (Shewfelt،۱۹۸۱ .) در این مطالعه نیز اثرات معنی دار افزایش اسید های چرب آزاد بر مقدار اکسیداسیون چربی مشهود بود.

میزان PH به عنوان یک فاکتور مطمئن برای اندازه گیری فساد پیشنهاد نمی شود و فقط به عنوان راهنما و ابزار کمکی برای تعیین کیفیت ماهی و محصوالت آن استفاده می شود (محمود زاده و همکاران،۱۳۹۱ .) این فاکتور تحت تاثیر سایر فاکتورهای شیمیایی، حسی و میکروبی قرار دارد (Ersoy و همکاران، ۲۰۰۸ .) طبق آنالیز های آماری میزان PH در فیله ماهی منجمد خنو در طی ۴ ماه نگهداری در سرد خانه به طور معنی داری کاهش یافت ( ۰۵/۰<P .)کاهش PH ایجاد شده ممکن است در نتیجه کا هش و یا توقف رشد میکروبی باشد )Widayaka و همکاران، ۲۰۰۱٫)

ارزیابی حسی به عنوان یکی از شاخص های سنجش کیفیت ماهیان طی دوره نگهداری استفاده می شود. ارزیابی شاخص های ارگانولپتیک در کنار آزمایش های شیمیایی و میکروبی (به عنوان روشی مکمل) برای تعیین میزان فساد و عمر ماندگاری ماهی و محصوالت آن الزم و ضروری است (Aubourg و همکاران، ۲۰۰۲ .)فرآیند های اکسیداسیونی و هیدرولیز چربی در طی نگهداری ماهی به صورت منجمد، باعث بروز تغییرات ناخواسته ای در دوره انجماد و در نتیجه کاهش کیفیت محصول می شود(Aubourg و Medina ، ۱۹۹۹ .)در این پژوهش، نگهداری فیله ماهی خنو در سرد خانه ۱۸ – درجه سانتی گراد تغییرا ت قابل مالحظه ای در خواص ارگانولپتیک آن ها ایجاد کرد و باعث کاهش امتیاز در تمام صفات مورد مطالعه گردید. علت کاهش امتیاز های ارگانولپتک با پیشرفت انبار داری می تواند اکسیداسیون چربی و شکسته شدن هیدروپراکسیدها به ترکیبات آلدهیدی و کتونی و ایجاد طعم تند (Tokur و همکاران، ۲۰۰۶ ،)تولید ترکیبات لیپید پروتئین، تولید ترکیبات فراری مانند ترکیبات سولفوردار، آلدهیدها، کتون، استرها، هیپوگزانتین و مولکول های با وزن مولکولی کم ناشی از اکسیداسیون چربی ها و آمین های گوناگون (Tokur و همکاران، ۲۰۰۶ ،) دناتوراسیون پروتئین های میوفیبریل (Sanchez-Pons و همکاران، ۲۰۰۶ )می باشد. در این پژوهش، روند تغییر وضعیت ویژگی های حسی فیله ماهی خنو طی مدت نگهداری هماهنگ و هم سو با تغییرات اکسیداسیونی بود. این موضوع را می توان به اکسیداسیون چربی نسبت داد که باعث تخریب و افت ویژگی های حسی و کاهش مقدار مواد مغذی از جمله اسید های چرب چند غیر اشباع PUFA و تولید محصوالت سمی اکسیداسیون می شود. افزایش شاخص PV ،TBA بیانگر توسعه اکسیداسیون در فیله ماهی طی نگهداری در سرد خانه می باشد. محمود زاده و همکاران (۱۳۹۱ )در خصوص زمان ماندگاری فیش برگرهای منجمد خام بدون پوشش تهیه شده از ماهی کیجار منقوط عنوان کردند که با توجه به امتیاز حسی کسب شده، بهترین تاریخ مصرف آن ها پس از طی ۳ ماه نگهداری فیش برگر می باشد، در صورتی که فاکتور های PH و TBA در پژوهش آن ها نتوانستند ویژگی های حسی را پوشش دهند.

منابع

مقایسه-اثرات-نگهداری-آنتی-اکسیدان-های-طبیعی-صنایع برودتی حقیقی
مقایسه-اثرات-نگهداری-آنتی-اکسیدان-های-طبیعی-صنایع برودتی حقیقی

مقایسه اثرات نگهداری آنتی اکسیدان های طبیعی (اسید آسکوربیک) و سنتیتیک ( بوتیل هیدروکسی آنیزول ) بر روی ماهی خنو خاکستری (pictum Diagramma ) در طول دوره نگهداری در سردخانه ( بخش ۱ )

چکیده

هدف از این پژوهش مقایسه اثر آنتی اکسیدان های طبیعی ( اسید آسکوربیکAA )و سنتیتیک (بوتیل هیدروکسی آنیزول BHA )بر روی شاخص های ارزش غذایی بیوشیمیایی و ارگانولپتیک بر روی فیله ماهی خنو(pictum Diagramma )در طول دوره انجماد در ۱۸ – درجه سانتی گراد ( طی چهار ماه ) بود، که شاخص های پراکسید (PV ،)اسید های چرب آزاد (FFA ،) تیوبار بیوتیک اسید (TBA ،)باز های ازته فرار(TVN ، PH ) و ارزیابی حسی فیله های ماهی خنو خاکستری در زمان های ۱ ،۲ ،۳ ،۴ ماه در سرد خانه با دمای ۱۸ – درجه سانتی گراد نگهداری و اندازه گیری شدند. بر اساس نتایج آماری ، مقدار پراکسید در اسید آسکوربیک ۱ درصد با گذشت زمان به شکل معناداری ( ۰/۰۵> P )کنترل شده است.

همچنین مقادیر تیوباربیتوریک اسید و اسیدهای چرب آزاد بترتیب با ۱ و ۵/۲ میلی گرم بر کیلو گرم باعث بتعویق انداختن فساد و اکسیداسیون چربی در فیله ماهی شده است. اما شاخص های تیوباربیتوریک اسید، پراکسید و اسید های چرب آزاد نمونه حاوی آنتی اکسیدان بوتیل هیدروکسی آنیزول در مقایسه با فیله درمان شده با اسید آسکوربیک کمتر تاثیر داشته و معنادار نبوده ( ۰/۰۵> P ) .

همچنین آنتی اکسیدان ترکیبی با درصد ۰/۵+۰/۵ به خوبی توانست شاخص های پراکسید و تیوباربیتوریک اسید به ترتیب به مقدار ۲/۷ و ۲/۵ میلی اکی واالن در ۱۰۰ گرم گوشت آبزی را کنترل کرده و جایگزین خوبی برای آنتی اکسیدان بوتیل هیدروکسی آنیزول است.

با توجه به نتایج حاصل از آزمایشات ارگانولپتیکی و تفاوت معنی دار میان درصد های آنتی اکسیدان ها می توان استفاده از آنتی اکسیدان اسید آسکوربیک با درصد ۱ را در نگهداری این ماهی توصیه کرد. با توجه به نتایج این پژوهش آنتی اکسیدان با درصد ۰/۵+۰/۵ کارایی بیشتری در افزایش زمان ماندگاری رنگ، بو،طعم و بافت فیله این ماهی را داشت.

۱ -مقدمه

خانواده سنگسر ماهیان (Haemulidae ) از شناخته ترین و مهمترین گونه های ماهی در خلیج فارس و دریای عمان می باشد و میزان صید آن ها به جزء ماهی سنگسر مخطط (stridens Pomadasys )نسبت به سایر گونه های این خانواده بیشتر است (۲۰۱۱٫, al et Valinassab. )

خنو خاکستری – خنو با نام علمی pictum Diagramma و نام انگلیسی lips sweet Painted ونام های محلی خنو، برطام، ینم (در جنوب) از خانواده سنگسر ماهیان شناخته شده است. این گونه در آبهای کم عمق ساحلی و مناطق صخره ای تا عمق ۸۰ متری زیست می کندو تغذیه آنها از بی مهرگان کفزی و ماهیها صورت می گیرد. بین ماهیان بالغ و نابالغ (جوان) تفاوت های زیستی وجود دارد به طوری که ماهیان جوان به صورت گروهی نزدیک گیاهان دریایی زیست کرده و از موجودات روی این گیاهان تغذیه می نمایند؛

اما ماهیان بالغ در مناطق صخره ای زیست کرده و از میگوها، کرمهای پرتارو خرچنگها تغذیه می نمایند و با قالب دستی، گرگور و ترال کف، رشته قالب طویل عمقی صید می شوند. رنگ بدن در انواع جوان دارای نوار های طولی سیاه رنگ و در بالغین دارای لکه های تیره می باشد و گاهی بر روی سر و بدن دارای لکه های زرد کمرنگ هستند.

ماهی منبع عمده پروتئین سفید به شمار می رود که در مقایسه با سایر منابع پروتئینی ارزش بیولوژیکی باالیی دارد. محتوای بالای اسید های چرب چند غیر اشباعی بلند زنجیره (PUFA) و همچنین مقدار کم محتوای کلسترول در ماهی سبب گردیده که آن ها به عنوان غذایی برای جلوگیری از ابتالی به برخی از بیماری ها مد نظر قرار گیرند (Tokur و همکاران، ۲۰۰۶٫)محصولات شیلاتی برخلاف داشتن ارزش غذایی بالا، به کار نگرفتن روش های صحیح در نگهداری ماهیان و محصولات دریایی منجربه تغییر سریع در فاکتور های شیمیایی، بیوشیمیایی و میکروبیولوژی محصول می شود (Badii و Howell ،۲۰۰۱ .)

فرآورده های دریایی در مقابل فساد کیفی ناشی از اسیدهای چرب غیر اشباع حساس هستند که البته حضور غلظت بالای ترکیبات هماتین و یون های فلزی موجود در عضله ماهی نیز این مکانیسم را تسریع می کند (Gulzar و Zuber ، ۲۰۰۰ ).

در حالی که انجماد یکی از متدهای جلوگیری از فساد میکروبی در بافت عضلات ماهی محسوب می شود، اما پروتئین های ماهی را دست خوش تغییراتی می کند، که بر روی طعم و ظاهر بافت تاثیر می گذارد (Feng و همکاران،۲۰۱۰ .)

طی سال های گذشته اقداماتی برای به تعویق انداختن فساد انجام گرفته است که از آن می توان به کنترل های لازم در عمل فرآوری، بسته بندی تحت خالء، بسته بندی در اتمسفر اصلاح شده و افزودن آنتی اکسیدان اشاره کرد.

آنتی اکسیدان ها خسارت به دست آمده از را دیکال های آزاد را در بافت ماهیان کاهش می دهند. استفاده از آنتی اکسیدان ها به منظور کاهش سرعت اکسیداسیون، امری رایج است به این ترتیب که آنتی اکسیدان ها رادیکال های آزاد را به دام می اندازند و از پیشرفت اکسیداسیون کاهش می دهند ( رضایی و همکاران، ۱۳۸۲ .)به دلیل آثار نامطلوب آنتی اکسیدان های سنتزی مانند: اثر جهش زایی، ایجاد مسمومیت و سرطان زایی … استفاده از آنتی اکسیدان های طبیعی مانند تر کیبات پلی فنل، ویتامین ها با خاصیت آنتی اکسیدانی شامل آسکوربیک اسید، توکوروفول، ویتامینA ،ß-کاروتن و … به دلیل آثار محافظتی در برابر بیماری های مزمن، سرطان، دیابت، بیماری های قلبی عروقی، آلزایمر، آب مروارید و جهش زایی، توصیه می شود (اجاق و همکاران، ۱۳۸۳).

آنتی اکسیدان های سنتزی معمولا دارای یک حلقه فنلی می باشند. اغلب آنتی اکسیدان هایی که به طور طبیعی در مواد غذایی یافت می شوند نسبتا خواص ضعیف آنتی اکسیژنیک از خود نشان می دهند در نتیجه یک سری مواد که از خود خواص آنتی اکسیژنیک مشخص آشکار نموده اند در بازار برای به کار بردن در مواد غذایی به فروش می رسند.

معروف ترین آنتی اکسیدان های مصنوعی (سنتتیک) استفاده در صنایع غذایی شامل بوتیل هیدروکسی تولوئن (BHT ،)بوتیل هیدروکسی آنیزول(BHA )وترشری بوتیل هیدروکیون(TBHQ )می باشند.(کاوو و همکاران، ۱۹۹۶ )بوتیل هیدروکسی آنیزول و ترکیبات مربوط به بوتیل هیدروکسی تولوئن (BHT )اغلب در ترکیباتی که حاوی مقادیر بالایی از چربی و روغن می باشند سال هاست که کاربرد دارند.

آن ها افزایش تغییراتی از قببیل از بین رفتن مزه ، طعم و بوها و رنگ که عامل اصلی این تغییرات اسیده شده است را کنترل می کنند. هنگامی که اصالحیه افزودنی های غذا تصویب شد BHT و BHA به عنوان نگهدارنده رایج از طرف سازمان (Gras )لیست شدند. (فرهوش،ر.۱۳۸۲ . گلی،س.ا.ح۱۳۸۲٫خداپرست،م.۱۳۷۳ .اوبرگ، ۲۰۰۴ .ایمرتون،۲۰۰۳ .ایریکسون،۱۹۹۷ .فولک،۲۰۰۳ . هی،۱۹۹۷ .وای سیتی و همکاران.۲۰۰۳ .هولی هان و همکاران.۱۹۸۵).

اسید اسکوربیک ( ویتامین c) جزء اسیدهای آلی بوده که علاوه بر نقش تغذیهای در بدن، در مواد غذایی به دلیل خواص آنتیاکسیدانی به عنوان یک ماده افزودنی و نگهدارنده طبیعی بهطور گسترده استفاده میشود (Min( 2007, Krochta and .ترکیباتی مانند پلیفنولها، فالونوئیدها و کاروتنوئیدها به عنوان آنتیاکسیدانهای طبیعی در میوهها و سبزیجات یافت میشوند .

علاوه براین، عملکرد آنتی اکسیدانی ویتامینها خصوصًا اسید اسکوربیک به واسطه حذف رادیکالهای آزاد و در نتیجه کاهش فعالیتهای اکسیداسیون چربیها اثبات شده . )۱۹۸۸;Benvenuti et al., 2004) ) Liao and Seib , Zhang and Hamauzu, 2004 (است

اثرات مهارکنندگی اکسیداسیون چربیها توسط اسید اسکوربیک و نمکهای آن به عنوان یک ماده افزودنی شده در روغن ماهی (،Kelleher et al., 1992; Osborn Barnes and Akoh, 2003) گوشت چرخ شده ماهی ( Hwang and Regenstein, 1988; Stodolnik et al., 1992) فیله ماهی و ماهی کامل ( al., 2004 ( Badii and Howell ;2002 Pourashouri et al., 2009) et Aubourg گزارش شده است. همچنین اجاق و همکاران (۱۳۸۳ ) طی تحقیقی افزایش زمان ماندگاری ماهی کیلکای معمولی را با استفاده از آنتی اکسیدان های طبیعی مطالعه و نشان دادند که تیمار حاوی اسیدآسکوربیک بیشترین تاثیر را در تعویق فساد اکسیداسیونی ماهی به خود اختصاص میدهد.

های طبیعی مطالعه و نشان دادند که تیمار حاوی اسیدآسکوربیک بیشترین تاثیر را در تعویق فساد اکسیداسیونی ماهی به خود اختصاص میدهد.

رشد میکروبی یکی ازعوامل اصلی فساد در آبزیان مطرح بوده که برخی از مواد شیمیایی از جمله اسید های آلی می توانند این نوع فساد را به تاخیر بیاندازند. .( ۲۰۰۹٫, al et Kilinc )

اثر ضد میکروبی اسید اسکوربیک در محصولات غذایی مختلف بررسی شده است and Zaritzky, 1996; Ogden et al., 1996; Aubourg ا برای مثال ( et al., 2004; Torregrosa et al., 2006; Fujimoto et al.2006 )Giannuzzi Zambuchini و همکاران ( ۲۰۰۸ ) نشان دادند که استفاده از اسید اسکوربیک به طور معنی داری رشد باکتریهای هوازی را در فرآورده های تازه ماهی کاهش میدهد. همچنین طی یک مطالعه مشخص شد که فیله ماهی قزل آلا پوشش داده شده با باکتریهای ، اسیدآسکوربیک واجد بار باکتریایی کل سرما دوست و بازهای نیتروژنی فرار کمتری نسبت تیمار حاوی پروتئین آب پنیر میباشد ( خضری احمد آباد و همکاران،۱۳۹۱٫)

۲ – مواد و روش ها

تهیه ماهی، آماده سازی نمونه ها و انجماد: برای انجام این پژوهش ۵ عدد ماهی خنو مورد نیاز با میانگین وزنی۹۰۰/۱ ± ۷۹۰/۲ کیلوگرم در تابستان (تیر ماه) ۱۳۹۵ به صورت تازه از صید گاه شهرستان آبادان تهیه و خریداری گردید، طول ماهی ها اندازه گیری شد. سرو دم زنی- تخلیه امعاء و احشا صورت گرفته و مرحله به مرحله وزن شد و جداسازی پوست، فیله کردن و جداسازی گوشت ها از استخو ن های را یز و درشت با کمک یک تکنسین با دست صورت گرفت. ماهی ها توسط جعبه ها یونولیت و همراه یخ به آزمایشگاه منتقل شدند، به ۱ صورت دقیق و تمیز خون آبه ها گرفته شد. آنتی اکسیدان های و AA 2 BHA( تهیه شده از شرکت مرک آلمان) طبق تیمار های جدول ۱-۱ با استفاده از ترازوی دیجیتال (NMKERN 4-A1J160 ) و شیشه ساعتی های تمیز و خشک شده ، وزن و پس از به حجم رسانده شدن فیله ها به مدت ۱۵ دقیقه در محلول قرار گرفتند، BHA به علت نامحلول بودن به صورت پودر به فیله ها اضافه شد. بسته بندی در پوشش های پلی اتیلن انجام و دوخت حرارتی زده شد، و در فریزر بادمای ۱۸ -درجه سانتی گراد نگهداری شد. ارزیابی حسی و شاخص های شیمیایی فیله ها در پایان ماه۱-۲-۳-۴ و به ترتیب فاز ۱ تا ۷ انجام پذیرفت.

مقایسه-اثرات-نگهداری-آنتی-اکسیدان-های-طبیعی-صنایع برودتی حقیقی

ارزیابی خصوصیات ارگانولپتیک:

ارزیابی حسی فیله ها، بعد از انجماد در پایان هر ماه صورت گرفت. ارزیابی نیک (واز روش هد method Hedonic )با اندکی تغییر و با استفاده از ۷ ارزیاب آموزش دیده انجام شد. ارزیابان به شاخص بو- بافت – رنگ و مزه امتیاز ۱ تا ۷ دادند.(۱ =بسیار دوست داشتن، ۲ =خیلی دوست دارم، ۳ =دوست داشتن متوسط، ۴ =کمی دوست داشتم، ۵ =نه دوست نداشتم نه دوست نداشتم، ۶ =کمی دوست داشتم، ۷ =اصال دوست نداشتم).

شاخص های شیمیایی:

برای اندازه گیری مجموع بازهای نیتروژنی فرار N-TVB از روش ۱۹۹۵,AOAC ، پراکسید از روش لی، اسیدهای چرب آزاد از روش Natseba و همکاران (۲۰۰۵ ،)تیوبار بیتوریک اسید از روش Bauer, Benjakul 2000 و PH از دستگاه PH متر Metrohm مدل ۸۲۷ استفاده شد. تجزیه تحلیل آماری: برای تجزیه و تحلیل داده ها ابتدا نرمال بودن توزیع داده ها بوسیله آزمون کشیدگی و چولگی مورد بررسی قرار گرفت. سپس با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۳ همگنی واریانس ها با آزمون لوین انجام گرفت که تعیین کننده نوع آزمون مقایسه میانگین بین گروهی یک طرفه می باشد. با توجه به همسانی یا نا همسانی واریانس استخراجی، به ترتیب دو آزمون دانت و شف استفاده شد ( احمد آباد و همکاران، ۱۳۹۱ )

علاقه مندان جهت کسب اطلاعات بیشتر می‌توانند به سایت 
صنایع برودتی برادران حقیقی مراجعه کنند.


بارکد صنایع برودتی برادران حقیقی

انجماد ماهی

انجام کلیه فعل و انفعالات شیمیایی و فعالیت های بیولوژیکی نیازمند دو فاکتور اصلی یعنی گرما و آب می باشد لذا کاهش درجه حرارت تا زیر صفر و پایین تر از آن یا عدم دسترسی به آب آزاد در اثر انجماد (تشکیل کریستالهای یخ) هر دو از جمله عواملی هستند که می توانند بر سرعت و شدت فعل و انفعالات شیمیایی و فعالیت های بیولوژیکی مؤثر بوده و در شرایطی آنها را متوقف نماید.

انجماد-ماهی-صنایع برودتی حقیقی

اصول انجماد:

برای منجمد کردن مواد غذایی، ضروری است که ابتدا گرمای محسوسی Sensible heat و سپس گرمای نهان (Latent heat) از آن ماده غذایی گرفته شود. نخست درجه حرارت به نقطه انجماد رسیده و سپس کریستالهای یخ شروع به تشکیل شدن می کنند ولی تشکیل بلورهای یخ همیشه در نقطه انجماد آغاز نمی شود، بلکه ابتدا درجه حرارت تا پایین تر از نقطه انجماد سرد شده و سپس با آزاد شدن گرمای نهان تبلور یخ، مجدداً به نقطه انجماد برمی گردد. البته نقطه انجماد در انواع مواد غذایی به علت داشتن ترکیبات مختلف و درصد آب متفاوت یکسان نیست به همین جهت برای انجماد دو ماده غذایی با درجه حرارت یکسان، به زمانهای متفاوت نیاز است. رشد کرستالهای یخ در فضاهای سلولی و اندازه و شکل آنها از مهمترین عوامل مؤثر بر کیفیت نهایی محصول ارائه شده است. بطور کلی، اگر انجماد بصورت کند انجام شود، تشکیل هسته بلور یخ معمولاً محدود به فضاهای خارج سلولی خواهد بود و با ادامه رشد کریستالها، اندازه آنها به حدی افزایش می یابد که سبب بروز آسیب در سلولها می گردد ولی در صورتی که سرعت انجماد زیاد باشد تمایل به هسته دار شدن کریستالهای یخ در خارج سلول کم بوده و هسته ها بصورت یکنواخت در سراسر نمونه ظاهر می شود. در این حالت بلورهایی که تشکیل می شوند عمدتاً کوچک و داخل سلولی هستند؛ بنابراین سرعت انجماد مهمترین عامل کنترل کننده اندازه بلورهای یخ می باشد.

انجماد-ماهی-صنایع برودتی حقیقی

انجماد ماهی:

منظور از انجماد ماهی بدست آوردن محصولی است که بدون تغییر باقی مانده و کیفیت نهایی آن پس از چندین ماه نگهداری در سردخانه در حد مطلوب حفظ شود. وقتی ماهی منجمد در دمای زیر صفر نگهداری می شود رشد باکتری ها متوقف می گردد و سرعت فعالیتهای آنزیمی و شیمیایی کاهش و گاهی متوقف می شد. انجماد در مقایسه با دیگر روشهای نگهداری مانند خشک کردن drying))، دود دادن (smoking) و نمک سود کردن (curing) از مزایای بیشتری برخوردار است؛ زیرا در این روش محصول کمترین تغییر می یابد بطوری که پس از انجماد زدائی (Thawing) به سختی قابل تشخیص از ماهی تازه است. کاربرد روش انجماد در فصلی که صید فراوان است یا در موقعی که دسترسی به بازار در کوتاه مدت امکان پذیر نیست، ماهی در شرایط مناسب نگهداری شده و در فرصت مناسب به بازار عرضه شود.

از بین بردن باکتری ها

انجماد بطور طبیعی قادر است ۹۰%- ۵۰% باکتری ها را نابود سازد و در طول نگهداری ماهی در سردخانه زیر صفر تعدادی از باکتری ها به کندی می میرند که بستگی به دمای نگهداری و گونه باکتری دارد. هرچند که بعضی از باکتری ها در طول انجماد و نگهداری در سردخانه زنده می مانند و پس از انجماد زدائی فعال شده و تکثیر می یابند و اگر این ماهیان در دمای بالاتر از نقطه انجماد نگهداری شوند. فعالیت آنها منجر به فساد می شود اما در هر صورت این ماهیان سریعتر از ماهیان تازه فاسد نمی شوند.

بررسی وضعیت احداث کارخانه های بسته بندی و سردخانه های نگهداری رطب و خرما در شهر خشت ( بخش ۳ )

تاثیر کارخانه ها بر اقتصاد شهر

در سال های اخیر با احداث و تاسیس کارخانه ها و سردخانه های خرما و رطب ، تحول شگرفی در وضعیت اقتصاد شهر به وجود آمده است . چون در تقریبا ۱۰ سال قبل ، رطب یا باید به اصفهان یا تهران منتقل می شد و یا به صورت خرما برداشت می شد، بیشتر فروش به نفع غیر بومی ها بود و باغداران چون تحت تاثیر قانون عرضه وتقاضا قرار می گرفتند ، خرما و رطب خود را به قیمت خیلی پایین می فروختند یا به قول محلی ها ” ردش می کردن بره که نعمت خدا حروم نشه ” اما در سال های اخیر مخصوصا با افزایش تعداد سردخانه ها ، بازار از حالت انحصاری به رقابتی تبدیل شده است و این به نفع کشاورز است.

در سال اخیر ، شیوه جدیدی برای نگهداری در سردخانه ها توسط صاحبان سردخانه ها و محصول رطب که یا باغداران هستند و یا اجاره کنندگان باغ ها ابداع شده است که نفع زیادی برای زحمتکشان اصلی حوزه رطب و خرما دارد. این شیوه بدین گونه است که افراد در ابتدای سال زراعی ، قسمتی از سردخانه ی یکی از کارخانه ها را اجاره می کند به صورت یک ماهه یا سه ماهه و یا شش ماهه و محصولش را در آنجا نگهداری می کند تا زمان منا سب فروش برسد و بعد از اتمام زمان اجاره اش می تواند تمدید کند یا بفروشد . خریدار هم معموال بنگاه داران یا صاحبان کارخانه ها و سردخانه ها هستند که محصول را از شهر خشت به خارج از شهر صادر می کنند. و بدین صورت کشاورز یا اجاره کنندگان باغات که بیشتر جوانان شهر هستند ، سود یشتری می برند و همین مساله باعث اشتغال بیشتر و عدم مهاجرت جوانان شده است .

درضمن تحول در شیوه بسته بندی خرما و رطب نیز بر اقتصاد شهر تاثیر زیادی داشته است .جهت بسته بندی رطب و خرما یک کارخانه کارتن سازی و دو کارخانه پالستیک سازی احداث شده است که در اشتغال زایی موثر بوده اند . کارخانه ها و سردخانه های بسته بندی خرما ، بطور مستقیم ۹۸ نفردائم و برای ۲۵۰ نفر فصلی ایجاد اشتغال کرده اند و غیرمستقیم نیز برای حدود ۳۰۰ نفر ایجاد اشتغال کرده اند.

کارخانه کارتن سازی حقیقت در ابتدای ورودی شهر ساخته شده و مورد بهره برداری قرارگرفته و عامل اصلی ساخت آن ، تهیه کارتن جهت بسته بندی خرما بوده است. این کارخانه نیز برای ۱۲ نفر دایم و بیش از ۲۰ نفر به صرت غیر مستقیم اشتغال زایی داشته است .

کارخانه های پالستیک سازی و کارتن سازی نیز در ایجاد اشتغال ۵۲ نفر مستقیم و ۳۰ نفر به طور غیر مستقیم فعالیت داشته اند. عالوه بر این کارخانه لواشک و کلوچه سازی با نام تجاری ” آی تی تی ” نیز پس از احداث ۱۰ نر را مستقیم و تقریبا ۱۵ نفر را نیز غیرمستقیم، زیر پوشش دارد.

درکل صنایع وایسته به خرما و رطب در شهر خشت برای ۱۶۰ نفر مستقیم و دائم، ۲۵۰ نفر فصلی که حدود ۶ ماه از سال را شامل می شود و ۳۴۵ غیرنفر مستقیم اشتغال زایی داشته اند به رونق بازار و کسب و کار و اشتغال در شهر کمک فراوانی نموده اند. تقریبا و ۱۳۰ نفر نیز اعضای خانواده های صاحبان کارخانه ها و سردخانه ها و بنگاه ها هستند که اینان نیز به شغل های مربوط به این نوع صنایع مشغولند.

بحث و نتیجه گیری:

در بررسی های انجام شده نشان داده شده که شهر مذهبی خشت با جمعیت نسبتا بالای خود شهری تقریبا خودکفا بوده است ، در زمینه مدرن و صنعتی شدن در حال تکاپو و ترقی بوده است. اقتصاد این شهر بر پایه کشاورزی است. در سال های اخیر علاوه برکشف و استخراج نفت از صفحه نفتی خشت ، احداث کارخانه های مختلف مخصوصا در زمینه رطب و خرما وصنایع وابسته به آن و رونق گردشگری مخصوصا در فصول پاییز و زمستان و اوایل بهار این شهر را پررونق تر کرده است . درکل صنایع وایسته به خرما و رطب در شهر خشت برای ۱۶۰ نفر مستقیم و دائم، ۲۵۰ نفر فصلی که حدود ۶ ماه از سال را شامل می شودو ۳۴۵ نفر غیر مستقیم اشتغال زایی داشته اند به رونق بازار و کسب و کار و اشتغال در شهر کمک فراوانی نموده اند. تقریبا و ۱۳۰ نفر نیز اعضای خانواده های صاحبان کارخانه ها و سردخانه ها و بنگاه ها هستند که اینان نیز به شغل های مربوط به این نوع صنایع مشغولند . که این آمارنشان می دهند که حدود یک دهم جمعیت شهر در صنایع مربوط به خرما مشغول به کار هستند.

پیشنهاد می شود کارخانه های جدیدی احداث شود یا همین کارخانه های بسته بندی موجود ، در شیوه بسته بندی خرما ، تجدید نظر کنند یعنی بسته بندی شکلاتی خرما. بدین شیوه که خرماها را به صورت یک دانه یک دانه شبیه انواع شکلات ها به بازار عرضه کنند. و در سایزهای کوچک و شکیل جهت صادرات به کشورهای اروپایی و آمریکایی و .. . آماده شوند یا خرما را به صورت خرما با پودر نارگیل ،خرما با کنجد، خرما با پودرکاکائو ، خرما با پودر دارچین، خرما با پودر زنجبیل ، خرما با پودر نارگیل و … بسته بندی کنند و در واقع طعم های جدیدی ازخرما وارد بازارهای کشورو بازارهای بین المللی بنمایند. البته این گونه بسته بندی کردن چون به دستگاه های پیشرفته نیازاست که از ورود هوا به بسته بندی جلوگیری کند ، فعال مورد استقبال قرار نگرفته است.

منابع:

سردخانه-های-نگهداری-رطب-و-خرما-در-شهر-خشت-صنایع برودتی حقیقی

علاقه مندان جهت کسب اطلاعات بیشتر می‌توانند به سایت 
صنایع برودتی برادران حقیقی مراجعه کنند.


بارکد صنایع برودتی برادران حقیقی

بررسی وضعیت احداث کارخانه های بسته بندی و سردخانه های نگهداری رطب و خرما در شهر خشت ( بخش ۲ )

شیوه های بسته بندی در خشت

جهت بسته بندی برای دو وضعیت برداشت یعنی به صورت رطب باشد یا خرما ، تفاوت هایی وجود دارد، برای بسته بندی شیوه اول یعنی به صورت رطب در ظروف پالستیکی در شکل ها و اندازه های مختلف بسته بندی می شود. نگهداری از رطب حتما باید در یخچال وفریزر و سردخانه باشد وگرنه در هوای آزاد در کمتر از ۲ روز خراب می شود و به اصطالح محلی ” ترش ” می کند و دیگر قابل استفاده نیست اما در شیوه دوم یعنی خرما بسته بندی در بیشتر کارتن با اندازه های مختلف وظروف پالستیکی در شکل ها و اندازه های مختلف نگهداری از است اما برای حتما خرما الزم نیست یخچال وفریزر و سردخانه باشد ودر هوای آزاد و محیط بیرون قابل نگهداری است به این دلیل که خرما از رطب خشک تر شده است. ذکر ان نکته در اینجا الزم است که هر سه کیلو رطب پس از خشک شدن به یک کیلو خرما تبدیل می شود البته این عملیات خشک شدن بر روی درخت نخل انجام می شود و تقریبا از اواسط مهر ماه می توان به برداشت خرما پرداخت در حالی که برداشت رطب در منطقه از نیمه مرداد شروع می شود . وزن بسته های رطب از سطل های سه کیلویی وجود دارد تا ظروف ۱۰۰ تا ۲۰۰ گرمی ، و بسته های خرما هم از کارت های ۳ و نیم کیلویی تا بسته های پرس شده ۱۰۰ گرمی وجود دارد.بسته های کوچک تر بیشتر برای صادرات به خارج آماده می شوند.

یکی از مزایای خرما بر رطب حجم کمتر جهت نگهداری است زیرا برای سالم ماندن می توان (والبته بیشتر) آنها را پرس می کنند در سال های اخیر شیوه نگهداری و بسته بندی خرما و رطب دچار تحوالتی شده است و همین تحولات باعث شده است که برداشت محصول به صورت ” رطب ” که طرفداران بیشتری هم دارد انجام بگیرد و این تحول همان احداث سردخانه ها و کارخانه های بسته بندی خرماست که موضوع این کار پژوهشی است . در سال های اخیر ۱۷ سردخانه وکارخانه بسته بندی خرما در شهر احداث شده است که حدود ۹۸ ان نفر از جوان شهر به صورت دائمی در آنها مشغول به کار شده اند و ۲۵۰ نفر هم به صورت فصلی مشغول به کارند و به طور غیر مستقیم نیز برای حدود ۳۰۰ نفر اشتغال زایی شده است که شامل راننده ها و کمک راننده ، باربرها و مشاغل خدماتی .می باشند و هم چنین جهت تهیه جعبه های بسته بندی رطب نیز ۲ کارخانه پالستیک سازی ساخته شده است که بطور مستقیم برای ۴۰ نفر اشتغال زایی کرده اند . در این کارخانه ها به طور غیر مستقیم برای حدود ۳۰ نفر اشتغال زایی شده است و کارخانه کارتن سازی هم جهت تهیه کارتن بسته بندی خرما احداث شده است. کارخانه کارتن سازی حقیقت در ابتدای ورودی شهر ساخته شده و مورد بهره برداری قرارگرفته و عامل اصلی ساخت آن ، تهیه کارتن جهت بسته بندی خرما بوده است. این کارخانه نیز برای ۱۲ نفر دایم و بیش از ۲۰ نفر به صورت غیر مستقیم اشتغال زایی داشته است . علاوه بر این کارخانه لواشک و کلوچه سازی با نام تجاری ” آی تی تی ” نیز پس از احداث ۱۰ نفر را مستقیم و تقریبا ۱۵ نفر را نیز غیرمستقیم، زیر پوشش دارد . این تعداد بجز ۲۶ خانواده صاحب کارخانه ها هستند که آنان نیز خود بیش از ۱۳۰٫ نفر عضو دارند

مشکلات برداشت خرما :

ازجمله مشکلات برداشت خرما این است که برای تمامی مراحل داشت و برداشت درخت نخل باید از درخت نخل بالا رفت . مسن ترین و باتجربه ترین باغدارشهر عنوان کرد ” هر نخلی به سن ۱۰ سالگی که برسد دیگر خطراتی برای بالا رفتن دارد مثل افتادن از نخل و نتیجه اش یا مرگ است یا قطع نخاع . چقد جوان که بخاطر بالا رفتن از نخل ، خانواده هایشان را داغدار کرده اند یا کسانی که زمین گیر شده اند، خدا نصیب هیچ کس نکند من خودم بارها نزدیک بود از نخل بیفتم اما خدا کمکم کرده و تا حالا .سالم موندم(باخنده ) هم چنین نیش زدگی زنبوران که بخاطر استفاده از شهد خرما در فصل برداشت در نخلستان ها حضور دارند، نیز مشکل دیگری است که خدا باید خودش رحم کند تا سالم بمانی” باغدار دیگری عنوان کرد: ” مار هم در درختان نخل لانه سازی می کند یا از درختان بالا می رود و وقتی فرد بالای درخت می رود به شخص حمله می کند و نیش زدن همان و پرت شدن از درخت هم همان. حلا از نیش مار هم نمیری، پرت شدن باعث مرگ یا قطع نخاع و فلجی می شود.” آفت زدگی محصولات خرما در بعضی از سال های اخیر هم قابل توجه است. در گفتگو با رییس جهاد کشاورزی عنوان شد که نیاز به بررسی بیشتر توسط مهندسین کشاورزی دارد که ببینند مشکل در کجاست که بیست سی سال پیش آفت زدگی خیلی کمتر بوده است، از جمله برفک زدن به اصطلاح محلی ” کفوکی شدن ” ، عسلک، خشک شدن ناگهانی محصول یا ریز شدن محصولات و …

ازنظر اکثر مشارکت کنندگان، مهم ترین مشکل باغداران منطقه، کمبود آب است. از نظر یکی از نظامیان شهر که خود باغدار هم می باشد و به پرورش و نگهداری نخل علاقه شدیدی دارد می گوید:” آبیاری سنتی یا غرقابی یکی از عوامل کمبود آب است که اگر به صورت صنعتی شود و آبیاری قطره ایی همگانی شود ، حتی با خشکسالی سال های گذشته ، باز هم میتوان از نگهداری نخل راضی بود .که البته این مورد نیاز به حمایت شدید دولت و وزارت کشاورزی دارد” .

یکی از باغداران جوان می گوید” در سال های اخیربه خاطر خشکسالی و کمبود آب جهت آبیاری باغات، محصول چندانی نداریم و این مقدار محصول که با این همه زحمت برداشت می شود کفاف مخارج باغ و زندگی را نمی دهد و باید بگویم با چنین وضعیتی از نظر خرج و مخارج زندگی ، صرف نمی کند به باغداری بپردازی.”

یکی از اعضای شورا گفت”نگهداری از نخل سخت است. همه کارهایش را باید انسان انجام دهد و دریک سال زراعی حداقل ۱۰ بار باید بروی باالی یک نخل ۱۲ تا ۱۳ متری بعدش هم که می خواهی محصولت را بفروشی باید عجله کنی و بدهی بنگاه دار و به ارزان ترین قیمت بخرد و بعد خودش به ده برابر بفروشد، اگر باغدار خودش محصولش را می توانست به بازار عرضه کند خیلی خوب بود” .

” محصول خرما زود خراب می شود ، یک باران ناگهانی حتی چند دقیقه ای در اواخر فروردین که زمان گرده افشانی درختان است( در اصطالح محلی نخل «بو دادن» ) یا اواسط شهریور یا مهر و آبان کل محصول را ازبین می برد و در اصطالح محلی » «ترش می کند و زحمات طول سالت هدر می رود”

“برداشت محصول از درخت نخل و نگهداری ازدرخت نخل سخت ترین نوع باغداری است مخصوصا برداشت خرمای خشت که چون نرم است باید با ناز و نوازش ( بالبخند) جمع آوری شود مث خرمای بقیه مناطق کشور نیست که از بالای نخل پرتش کنند پایین. باید آرام بیاوریش پایین تا خرد و شکسته وله نشود. باید قشنگ، شکل خودش در ظرف های رطب بسته بندی شود تا مشتری داشته باشد و بپسندد.”

نظرات درباره قیمت ها

باغدار باتجربه معتقد است “قدیم خرما اینقدر ارزان بود که در مقابل یک کیلو انار، ۱۰من ( هر من در شهر خشت ۹ معادل کیلو میباشد ) خرما را باید می دادی. از اوایل بهار تا اواخر پاییز کار می کردیم، باغ مال خودمان بود اما به زور درآمدمان کفاف زندگیمان را می داد. در روزهای دیگر سال باید می رفتیم کارگری و بنایی ،”خشت” میزدیم یا دیوار بالا می بردیم یا هم کاه گل درست می کردیم. روزی ۱۵ زار ( ۱۵ ریال ) و بعدش که ماهر می شدیم روزی ۳ تومن ، حالا که فکر می کنم می بینم کارگری کردن درآمدش بیشتر بود اما ما عاشق نخلداری بودیم” عضو شورای شهر می گوید:”قبلا چون بسته بندی خرماها زیاد هزینه نداشت و بسته های بالای ده کیلو بود خرماها ارزان بودند اما الان هرچه بسته ها کوچک تر می شود به همان اندازه هم قیمت ها بالاتر می روند، مثال حالا یک بسته رطب ۳۰۰ گرمی را معادل ۱۲هزار تا ۱۵ هزار در تهران به فروش می رسانند البته فکر نکنید که این قیمت ها و این پول ها به جیب باغدار می رودها، نه ، از باغدار امسال ۲۵۰۰ اولهاش می خریدند آخرهاش شد کیلویی ۱۸۰۰ تومن بعد سردخانه دارها و بنگاه دارها چند ماهی صبر می کنند و با این قیمت های گزاف به شهرهای بزرگ صادر می کنند.” یکی از باغداران می گوید:” به هر صورت وجود بنگاه ها خوب است درست است که برای باغداران سودی ندارد اما برای خرماها خوب شده است ، دیگر خرما خراب نمی شود در بسته بندی های خیلی بهتر به بازار عرضه می شود مخصوصا چون به شکل رطب برداشت می شود دیگر باران ماه های مهر و آبان مخصوصا آبان صدمه ایی به محصول نمی زند، قدیم ها تا خرما خشک می شدند و جمع آوری میشدند، می شد آذرماه اما الان ۱۵ آبان برو باغ ها را نگاه کن یک دانه خرما روی نخل ها نیست. نباید منکر خوب بودن سردخانه ها و کار بنگاهداران شد” یکی ازنظامیان شهر معتقد است” الان چون می شود خرماها را بسته بندی کرده و در سردخانه ها نگهداری می شوند و در زمان هایی مثل فصل زمستان یا قبل از ماه رمضان یا محرم به فروش می رسانند قیمت خرماها بالا رفته اما قبال مجبور بودیم همان موقع به دالالن اصفهانی و تهرانی بفروشیمش با قیمت خیلی پایین” . یکی از صاحبان سردخانه های نگهداری از خرما :می گوید ” الان با حالی که سردخانه داران سود زیادی می برند اما با توجه به این که سردخانه داران می توانند در فصل مناسب بفروشند به قیمت بالا و مناسب تر بنابراین با قیمتی گران تر از قبل خرما را از باغداران خریداری می کنند” .

:بخشدار خشت

” سردخانه های موجود در خشت عالوه بر محصولات شهر خشت جهت شهرهایی چون کنارتخته و روستاهای اطراف هم سود زیادی دارند هم باعث اشتغال جوانان شده و هم خرماها را می توانیم بسته بندی و نگهداری کنیم ” . یکی از باغداران مسن و با تجربه” خدا خیر بدهد بسته بندی های جدید را کوچک و جمع و جوره ، قدیم ها خرما را می ریختیم توی ” بل ” ) چیزی شبیه کیسه های برنج ۵۰ کیلویی که بابرگ درخت نخل بافته می شد و جزء صنایع دستی منطقه بوده است ( وقتی می خواستیم جابجایش کنیم کمرمان می شکست اما جوان بودیم (همراه با آه کشیدن) و پرزور ، ۶۰ تا ۷۰ کیلو خرما می گرفتند، اول های انقلاب دیگر حلب های خالی روغن نباتی اونم ” نرگس ” همان حلب های ۱۷ کیلویی، خرما ها را داخلش می ریختیم حدود ۲۵ کیلو خرما داخلش بود (خرماها را فشرده می کرده اند تا هم جای کمتری بگیرد و هم هوای بینش از بین برود و زمان ماندگاریش بیشتر شودو دوام بیشتری داشته باشد) اونها هم سنگین بودند البته( با خنده ) شاید هم پیر شده بودم. کم کم کارتن های خرمای ۱۰ کیلویی آمد ، بعد ۵ کیلویی و بعد ۳٫۵ کیلویی و الان ۱ کیلویی و ظرف های زیبا و مناسبی که ۱۰۰ گرم بیشتر خرما داخلش جا نمیشوددنیا پیشرفت کرده است دخترم، زیبا شده است خوش به حال جوان های امروز حمل و نقل خرما آسان شده.

خبرنگار و عکاس مشهور و قدیمی شهر :

” از زمان های قدیم و بسته بندی های خرما عکس دارم هرگاه نگاهشان می کنم با خودم می گویم بیچاره ها ، کارگران و باغداران چگونه این حجم سنگین را جابجا می کردند” رییس اداره آموزش و پرورش منطقه خشت و کمارج بیان کردند که ” یکی از مزایای وجود بنگاه ها و سردخانه ها این است که وضعیت انحصاری را برداشته است یعنی در گذشته که فقط ۳ نفر خریدار اصلی برای رطب و خرما در شهر بود، این سه نفر با هم تبانی می کردند و یکباره قیمت را یا خیلی پایین می آوردند و یا اعلام می کردند که دیگر خرید نمی کنند اینجا بود که باغدار نمی دانست چه باید بکند و محصولاتش روی دستش می ماند و خراب می شد اما حالا رقابتی است هرکس گران تر بخرد یا پولش نقدتر باشد باغدار محصولش را به او می فروشد . هم چنین یکی از روش های جدید برای معاملات که توسط باغداران بوجود آمده و وجود سردخانه ها باعث شده این روش ابداع شود این است که باغدار محیطی ( چندمتر که براساس میزان برداشت محصولش الزمش است) را از سردخانه اجاره می کند و رطب هایش را در سردخانه می گذارد و زمانی که بازار خوب است ( براساس قاعده عرضه و تقاضا ) به بازار روانه می کند و به نفعش است. همچنین عده ای از باغداران که تعداد نخل هایشان زیاد است و سالانه مقدار زیادی محصول دارند ، آمده اند و گوشه ای از منزل خودشان ، سردخانه ساخته اند و محصولشان را زمانی که بازار خوب است می فروشند” .

یکی از باغداران میانسال می گوید :

” این روزها بیشتر سود خرما به جیب بنگاه داران و سردخانه داران می رود. در سال های اخیر حدود بیش از ۱۵ سردخانه و بسته بندی خرما ساخته شده است که خرماها در زمان برداشت محصول با قیمت خیلی پایین از باغداران خریداری می شود و چند ماه بعد به ۶ تا ۷ برابر قیمت فروخته می شود” .

درضمن راه دیگری که دارند همان پیش خرید (سلف خری) است بنگاه دار چند تومن پول به باغدار می دهد و محصول سال آینده اش را خریداری می کند البته خوبی اش این است که به قیمت روز می خرد فقط چون برای خرید توسط بنگاه داران رقابت فراوانی وجود دارد بنابراین کاری می کنند که سال آینده محصولشان را به همین شخص بفروشند، البته زمانی که پول نیاز دارند یا کار خیری مثل عروسی فرزندان یا سفر مکه در پیش دارند هم باغدار می تواند از این بنگاه دار پول قرض کند به شرطی که محصول خرمایش را سال آینده به او بفروشد”

علاقه مندان جهت کسب اطلاعات بیشتر می‌توانند به سایت 
صنایع برودتی برادران حقیقی مراجعه کنند.


بارکد صنایع برودتی برادران حقیقی

بررسی وضعیت احداث کارخانه های بسته بندی و سردخانه های نگهداری رطب و خرما در شهر خشت ( بخش ۱ )

چکیده

درسال های اخیر توجه به کیفیت و شکل ظاعرذی محصوالت کشاورزی جهت جذب مصرف کننده و شیوه های نگهداری جهت عرضه به موقع محصول به بازار فروش به عنوان امری مهم مدنظر قرار گرفته است.هدف از این مطالعه ( تحقیق ) بررسی وضعیت احداث کارخانه های بسته بندی و سردخانه های نگهداری رطب و خرما در شهر خشت به منظور ترسیم از جامعه .موردنظر است روش تحقیق برای انجام این تحقیق از شیوه کیفی بهره گرفته شده است. شیوه کیفی استفاده شده برای تهیه پروفایل جامعه موردنظر روش تحقیق ارزیابی سریع براساس شیوه مصاحبه باز و شیوه مشارکتی بود. ابزارهای استفاده شده در تحقیق حاضر عبارت بود از نقشه اجتماعی و تهیه یادداشت از مطالب گردآوری شده بود. وسعی شده است باروش مطالعه موردی ژرفانگر ،تمامی ابعاد مورد بررسی قرار گیرد . یافته های پژوهش حاضر نشان داد که خشت یشهر ک شهر نسبتا خودکفا می باشد که با احداث کارخانه های بسته بندی و سردخانه های نگهداری رطب و خرما در شهر و توجه به ابعاد مختلف پیشرفت، تحوالت جدیدی را موجب شده است .

واژگان کلیدی: بسته بندی، کارخانه،رطب،خرماخشت

مقدمه

امروزه توجه به صنعت و صنایع مخصوصا صنایع غذایی اهمیت زیادی یافته اند. محصوالت کشاورزی هرچه مراحل ، کاشت ، داشت و برداشت آنان اصولی تر باشد، محصول مرغوب تری به بازار عرضه می شود. اما مهم تر از اینها، بسته بندی محصوالت است که عالوه بر نگهداری بهتر محصول کشاورزی، عاملی مهم برای رونق تقاضا جهت محصول است . ازجمله محصوالت مهم که در سال های اخیر به نوع و حجم بسته بندی آنان توجه وافری شده است ، خرما و رطب است. و در این راستا احداث کارخانه ها ی بسته بندی و سردخانه های نگهداری رطب و خرما در شهرهای خرماخیز کشور اهمیت زیادی یافته است . دراین گزارش علمی هدف این است که عالوه بر بررسی انواع خرما و وضعیت تقریبی آن در کشور و به طور خاص در شهرخشت ، تاثیرات احداث کارخانه ها ی بسته بندی و سردخانه های نگهداری رطب و خرما بر وضعیت عمومی و اشتغال و فواید و مضرات آن بررسی شود.

روش تحقیق

جامعه آماری شهر خشت و جهت جمع آوری اطالعات عالوه برتجربیات شخصی و باغدار بودن خود و خانواده ام ، از شیوه مصاحبه باز و شیوه مشارکتی سود برده ام . بدین شیوه که در فاصله زمانی داشت و برداشت محصول سال ۴۹۳۱ ، با شرکت و همکاری در برداشت محصول به شیوه داوطلبانه ، اطالعاتی را بدست آورده و فیش برداری کردم و سپس با اتمام کار به تعدادی از افراد مسن و باتجربه ومسئوالن نهادهای مختلف ازجمله بخشدار و شهردار ، رییس آموزش و پرورش و کیته امداد امام خمینی )ره( و جهاد کشاورزی و آبیاری و دهداران و اعضای شورای اسالمی ، باغداران و کارخانه داران مراجعه کرد ه و تا جایی به جمع آوری اطالعات پرداختم که به اصطالح مشهور در روش تحقیق بنیادی نظریه ا به اشباع ی رسیدم یعنی اطالعات تکراری شده بودند و نکته جدیدی دیگر عنوان نمی شد و در پایان تعداد مشارکت کنندگان ۲۸ نفر رسید.

یافته ها

موقعیت جغرافیایی و جمعیتی شهرخشت

بخش خشت یکی از ۶ بخش شهرستان کازرون .است شهر خشت مرکز این بخش می باشد که در سال در ۱۳۶۹ تقسیمات کشوری شهر شده است اما همواره از روستاهای بزرگ و مهم استان فارس بوده است به گونه ایی که در زمان انقالب به دلیل مبارز بودن مردمش ، تنها روستایی بوده است که در آن حکومت نظامی برقرار می شد ( دهقانی، ۱۳۹۲ )این شهر

( روستای تا قبل از سال ۱۳۶۹ ) در سال ۱۳۴۸ صاحب شهرداری شده است و امکانات آب و برق در همان سال برای تمام خانه های روستا نصب شده و تلفن درسال ۱۳۷۰ و لوله کشی گاز نیز در سال ۱۳۹۰ به اتمام رسیده .است و دارای دو دهستان امامزاده محمد و بورکی است. این بخش در سال ۱۳۸۷ با تقسیم بخش خشت و کمارج به دو قسمت، مستقل گردید. خشت در ۵۵ کیلومتری جنوب غربی کازرون و ۱۸۰ کیلومتری جنوب غربی شیراز در استان فارس قرار دارد. مساحت شهر ۳۰ کیلومتر مربع و ارتفاع از سطح دریا ۵۲۵ متر است ، (اطلس گیتاشناسی استان های ایران ۱۳۸۳)

بخش خشت حدود ۲۰ هزار نفر جمعیت داردکه طبق سرشماری ۱۳۸۵ حدود ۱۱ هزار نفر از این جمعیت ساکن شهر خشت می باشند.( سرشماری آمار و نفوس ومسکن ۱۳۸۵) ، زبان مردم خشت فارسی با لهجه فارسی محلی و دین آنان اسالم شیعه است . دیرینگی خشت حداقل به اوایل دوران اسالمی می رسد که از توابع شهر بیشابور به شمار می رفته است. بازمانده های شهر قدیمی خشت مجاور خشت کنونی از مکان های دیدنی آن است. مهم ترین زیارتگاه مردم ، امامزاده علی است که در روستایی به همین نام در مجاورت شهر خشت قرار دارد و گلزار شهدای خشت هم در آنجا واقع شده است. منطقه دارای آب و هوائی گرم که در فصل تابستان میانگین دما به ۴۰ درجه سانتیگراد میرسد و متوسط بارندگی در سال ۴۰۰ میلیمتر میباشد . آب و هوای این منطقه یعنی خشت که جزئی از مناطق محروم کشور به شمار میآید بهاری کوتاه و بسیار زیبا دارد اما در تابستان از آب و هوایی بسیار گرم و تا حدودی شرجی برخوردار است،، پاییز در این منطقه ترکیبی از تابستان و زمستان است، ایام زمستان کوتاه اما سرد و خشک میباشد. عموماً نوروز در خشت از اوایل اسفند ماه شروع و تا اول سال نو ادامه دارد. بدلیل گرمای به وجود آمده مردم جهت گذراندن سیزده بدر مجبورند به مناطق خارج منطقه مراجعه نمایند . محصوالت خشت خرما، جو و گندم و صیفیجات است که انواع خرمای این دیار بسیار ممتاز و صادراتی است. اقتصاد این شهر مبتنی بر کشاورزی است. منطقه خشت و کنار تخته با پنج هزار و ۵۰۰ هکتارو حدود یک میلیون یکصد اصله نخل،عمده منطقه تولید خرما در شهرستان کازرون است. ۸۰ درصد از برداشت به صورت رطب تر است که به بازارعرضه می شود ویا در سردخانه ها نگهداری می شود و۲۰ درصد هم به صورت خرما در بسته های یک کیلویی و دو کیلویی و سه کیلویی به بازار عرضه می شود. مرغوب ترین خرمای خشت کبکاب است که به دلیل مرغوبیت عالوه برعرضه در بازارهای کشور به کشورهای حاشیه خلیج فارس وکشورهای اروپایی نیز صادر می شود. .( خسروانی،۱۳۸۸) پیش بینی می شود هرسال در شهرستان کازرون بیش از ۶۰ هزار تن محصول خرما و رطب برداشت شود که البته به دلیل خشکسالی وکمبود آب احتمال کاهش آن است و بیشتر این محصول مربوط به منطقه خشت می باشد. درسال های گذشته بخش عمده ای از محصول خرما در سردخانه ها روی دست کشاورزان ماند که علت آن عدم بازاریابی وعدم صادرات بود. محصول نخل ها در سه نوبت برداشت می شود اولین نوبت به صورت خارک است که از نیمه مردادماه آغازمی شود،دوم به صورت رطب تر که از نیمه های شهریور شروع شد و تا نیمه اول مهرماه ادامه خواهد داشت وسومین مرحله خرما است که از نیمه دوم مهرماه شروع می شود وتا اوایل آبان ماه ادامه دارد.

صنایع دستی

در منطقه خشت از شاخه درخت نخل که به آن ” پیش ” گفته می شود چند نوع صنایع دستی ساخته می شود که همگی در برداشت محصول خرما به کار می رود. یکی از این صنایع بافتن سبدی است که برای پایین آوردن خرما از درختان استفاده می شود نوع دوم صنایع فرشی است به نام تک یا ترک که خرما روی آن پهن می کنند تا با زمین فاصله داشته باشد سومین صنایع بافتن دوغاله است که جنبه تزئینی دارد وخارک در آن نگه می دارند و برای هدیه به دیگران است. (دهقانی، ۱۳۹۲)

علاوه بر این از خرما، زنان خانه دار چند نوع غذای محلی درست می کنند که حلواهای محلی وچند نوع رنگینک است که با کنجد وگردو ساخته می شود وبجای دسراز آن در زمستان استفاده می کنند. ( پایگاه اطالع رسانی خشت )

خرما و تاریخچه آن

واژه خرما ریشه و بنیاد فارسی داشته و از زبان فارسی به زبان مالزیایی و اندونزیایی ترکی، اردو، هندی به سوی شرقی و یونانی به سوی غربی وارد شده است. (لغت نامه دهخدا).

خرما گیاهی تک لپه ای و گرمسیری جزو تیره نخل هاست که میوه اش خوراکی و دارای هسته ای سخت و پوست نازک و طعم شیرین که به شکل خوشه ای بزرگ از شاخه آویزان می گردد و برگ های آن بزرگ است. ارتفاع نخل به ۱۰ تا ۲۰ متر یا بیشتر می رسد

به میوه نرسیده خرما ” خارک ” یا ” خرک ” یا کنگ و در زبان عربی ” حبابوک ” گفته می شود . رطب مرحله قبل از رسیدگی کامل خرماست که رطوبت بیشتر و قند کمتری نسبت به خرمای کامال رسیده دارد. تمتم قسمت بریکای میوه خرما ، گوشتی و محتوای مواد غذایی است .

خرما از دوران باستان در رژیم غذایی انسان وجود داشته است و یکی از قدیمی ترین میوه های کشت شده توسط .انسان بوده است درحت خرما در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری از جمله ایران کشت می شود . دارای خرما ۲۵ درصد ساکاروز، ۵۰ درصد و مواد آلبومینوئیدی، ،[گلوکز] و پکتین درصد آب می باشد . به علاوه دارای ویتامین مانند ویتامین مختلف های A،B،C،E و مقداری املاح معدنی میباشد .

از برگ خرما درخت شاخه و سبد تهیه زیرانداز و کنند می . از هسته آن ومحلی ناننوعی از عسل و شراب خرما میوه وشهد. خرما درخت هسته صحرا مردم را و کرده آرد از آن نان می پزند یا هسته را بو و داده از آن استفاده قهوه عنوان به زیرا کنند می دم کرده آن و است مطبوع بسیار یا این حتی در را در آب و کرده خیس روز چند برای غذای عنوان به مقوی به شترهای خود میدهند.

هم چنین پاجوش های اضافی درخت را از تنه اصلی جدا کرده و در دو مورد از آن استفاده می کنند :

اول: برای به زیر کشت بردن زمین ها و ایجاد نخلستان جدید

دوم: استفاده از پنیرک نخل، در بین برگ های درخت خرما ، جایی که به آن ” قبه ” می گویند ، محصول سفید رنگ و خوشمزه ایی وجود دارد که در واقع محل اصلی رویش خوشه های خرما است. پس از به اصطالح “کشتن ” نخل این محصول را جدا کرده و می خورند

در مناطق خرما خیز ایران اصطلاحات و واژه های فارسی زیادی در ازتباط با نخلکاری رواج دارد که به برخی از آنها اشاره میشود:

* مچ مُغ مُخ، یا مُه به معنی نخل هم است . هرمز منطقه و تنگه نام هم از تشکیل هورمزد و هرمزد و اهورامزدا .است شده

* فَسیل: .خرما درخت اصلی ساقه در جیرفت به گفته نخل پاجوش می شود

* تیم: هر چه ازفسیل بروید اعم ازپاجوش و تنه

* فسیل تیم : آنچه در اصلی تنه کنارمیروید

* مه کُشَک یا مخ کش : درختچه ای که از تنه فسیل برآید در بم نرماشیر به جنگ آنها می گویند.

* آباز : گردی که از نخل نر ترشح می‌شود.دربم] و نرماشیر به آنها بو می گوبند.در جیرفت و میناب به آن ایوار می گویند.

* [[گله‌بشکن]] یا ترکی: از آفت‌های نخل.

* تازوع: سوسکی از آفت‌های نخل.

* مشتاب: اتاقک یا سیلویی برای دانه‌دانه کردن و شیره گیری از خرما.

* پنگ: خوشه

* تاره: خوشه نخل. زمانی که در غلاف خود قرار دارد و هنوز چوبی نشده است .

* پریچه يا پیرچه: الیاف اطراف برگ خرما که چسبیده به تنه درخت است. پربچه در بعضی مناطق به‌عنوان اسکاچ نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. در استان بوشهر همان « لیف » نامیده می شود .در جیرفت به آنها سیس می گویند. دربم و نرماشیر به آنها سی سی می گویند.

* پیش: برگ درخت خرما

* پاگنه: انتهای پیش که متصل به درخت خرما است. در استان بوشهر این بخش « تاپول »نامیده می شود .درجیرفت به آنها تگ می گویند. در بم و نرماشیر به آنها لتی می گویند.

* ذُم باز: خرمایی که نیمی از آن رسیده و حالت رطبی داشته و نیمه ی بالایی به حالت خارک یا نارس باشد ( لغتنامه دهخدا)

اکثر اصطلاحات در شهر خشت شبیه به اصطلاحات مورد استفاده در بوشهر می باشد . مصرف سرانه خرما در ایران ۷ کیلوگرم است که میانگینی از سرانه مصرف ۲۵ کیلوگرمی استان های جنوبی و ۱ کیلوگرمی سایر استان ها میباشد. در ایران به طور سالانه، ۱ میلیون تن خرما تولید میشود که عمده مصرف داخلی آن در ماه رمضان صورت میگیرد. از میان محصول خرمای هر سال ایران، ۱۰ درصد برای صادرات به کشور های دیگر اختصاص می یابد. ۵۰ درصد به مصرف داخلی می رسد و ۴۰ درصد هم در مراحل مختلف برداشت محصول ضایع شده و از بین می روند.

انواع درخت نخل در شهرخشت

مشهورترین نوع درخت نخل ” کبکاب ” است که درخت نخل درجه یک است ، درخت نخل های درجه دو زیادی وجود دارند ازجمله قصب،شکر،مکتیب،قندی،شیخ عالی، زین ،کنگونی،رسول اللهی،دو بری،سمبرون،هلووی،خشخار ،قابی،عالی،الدینی سمرقندی،نوبر،خاصه جهرمی و شابی.

محصولات مشتق شده ازخرما در خشت

علاوه بر رطب و خرما در انواع مختلف که مهمترین وپراستفاده ترین محصول درخت نخل است ، محصولاتی که فرآوری می شوند مانند کیک و کلوچه خرمایی ،لواشک،چیپس خرمایی،شیره، شیره و ارده ، شکالت خرمایی و سرکه خرما نیز وجود دارد . درضمن نوعی از خرمای درجه ۲ خشت که تقریبا شبیه خرمای جهرم خشک است شبیه تخمه و دیگر تنقالت،به صورت کیلویی و فله ایی به فروش می رسد به نام قصب که البته در شهرهای دیگر به نام ” قصبک ” مشهورند، نیز طرفدار زیادی دارند.

مزایا و معایب مینی چیلر

مینی چیلر هوا خنک به صورت ترکیبی با واحدهای فن کویل و یا دستگاه هواساز به عنوان یک سیستم خنک کننده هوا مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین از آن به عنوان دستگاه خنک کاری در فرآیندها و ماشین آلات صنعتی نیز استفاده می شود.

بازه ظرفیت آن معمولا بین ۲۴۰۰۰ تا ۲۴۰۰۰۰ BTU/hr (معادل ۲ تا ۲۰ تن تبرید یا معادل ۷ تا ۷۰ کیلو وات) است که آن را جهت کاربرد در مواردی مانند اتاق های اداری، آپارتمان مسکونی، هتل، رستوران، کافه، دستگاه های صنعتی و … مناسب می سازد. در این متن مزایا و معایب مینی چیلر را بررسی می کنیم.

مزایا-معایب-مینی-چیلر-صنایع برودتی حقیقی

نمونه ای از کاربرد ساختمانی مینی چیلر برای سرمایش هوای قسمت های مختلف ساختمان :

مینی چیلر با سرد کردن آب و پمپاژ آن به فن کویل های مستقر در هر اتاق ، عمل سرمایش هوا را به مطلوب ترین شکل ممکن انجام می دهد. در واقع با گردش آب سرد در فن کویل ها و با روشن نمودن هر فن کویل ، می توان دمای هوای هر اتاق را به طور جداگانه کاهش داد. برای گرمایش (در زمستان) هم کافی است که آب گرم به فن کویل ها پمپاژ شود.

مزایای مینی چیلر :

۱ . به خاطر ابعاد کوچک مینی چیلر ، به فضای کمی جهت نصب نیاز دارد (به موتورخانه نیازی نیست) و انعطاف پذیری آن به گونه ای است که می توان در کاربردهای گوناگون از آن استفاده نمود و در هر مکانی آن را نصب نمود. در واقع مینی چیلر در فضای بیرون از ساختمان (فضای آزاد) نصب و با لوله کشی آب به فن کویل های درون ساختمان یا دستگاه صنعتی مورد نظر متصل می گردد.

۲ . مقدار ماده مبرد موجود در مدار آن نسبت به مولتی اسپلیت ها ( و نیز اسپلیت ها و داکت اسپلیت ها) کمتر است و ضمن کاهش قیمت، اثرات مخرب زیست محیطی کمتری دارد. زیرا ماده مبرد فقط در دستگاه مینی چیلر تزریق شده و در همان جا و در یک مبدل حرارتی به نام اواپراتور عمل کاهش دمای آب را انجام می دهد و این آب سرد است که با پمپ به یونیت های داخلی ساختمان (فن کویل ها) پمپاژ می شود. در حالی که در اسپلیت ها و داکت اسپلیت ها، مبرد بین یونیت های بیرون و درون ساختمان (لوله های مسی بین یونیت ها) نیز جابجا شده و به مقدار زیادی مبرد نیاز خواهد بود.

۳ . چون کندانسور آن از نوع هوا خنک است (یعنی توسط فن خنک می شود) به کولینگ تاور (برج خنک کننده) و تجهیزات آن که در چیلرهای بزرگ آب خنک استفاده می شود، نیاز ندارد و بنابرین این دستگاه مصرف آب ندارد. منظور از مصرف آب این است که در برج های خنک کننده بخش قابل توجهی از آب در برج تبخیر می شود که باید آب تازه جایگزین آن شود.

۴ . قابلیت لوله کشی برای فواصل طولانی در آن وجود دارد و به راحتی می توان آن را در مکانی دور از دید (مانند پشت بام) نصب نمود و با لوله کشی ساده آب آن را به فن کویل های مستقر در ساختمان نصب نمود. در حالی که در دستگاه های دیگری مانند اسپلیت یا داکت اسپلیت ، به علت افت راندمان مبرد در لوله مسی بین یونیت داخلی و خارجی، نمی توان یونیت خارج از ساختمان را بیش از یک فاصله خاص نسبت به یونیت داخلی نصب نمود.

۵ . از یک مینی چیلر به صورت مرکزی و به جای چندین کولر گازی جهت خنک کردن یک فضای بزرگ استفاده می شود.

۶ . توانایی کنترل دقیق دما در هر فن کویل متصل به مینی چیلر به صورت مستقل وجود دارد. برای مثال یک فرد در اتاق خود می تواند دمای کاری فن کویل اتاق خود را بر روی ۱۹ درجه و یک نفر دیگر در اتاق خود دما را بر روی ۲۳ درجه تنظیم کند. همین امر علاوه به حداکثر رساندن سطح آسایش ، موجب کاهش مصرف انرژی این سیستم نسبت به سیستم های سرمایشی دیگر می شود زیرا فن کویل مربوط هر اتاق ، قسمت یا سالن از یک ساختمان که به سرمایش نیاز نداشته باشد را می توان خاموش کرد و یا درجه حرارت هوای خروجی از آن را به میزان دلخواه تغییر داد. ولی در سیستمی مثل داکت اسپلیت ، همه اتاق ها هم دما خواهند شد.

۷ . معمولا در مینی چیلرها از کمپرسور اسکرال استفاده می شود که نسبت به سایر کمپرسورها اصطکاک ، صدا ، لرزش و نیز قیمت کمتری دارد.

۸ . تجهیزات جانبی مانند پمپ ارسال کننده آب سرد و نیز منبع انبساط و … بر روی مینی چیلر نصب می شود و همه تجهیزات در یک پک کامل قرار می گیرند که در انواع پرتابل آن نیز کل دستگاه به راحتی قابل جابجایی از یک مکان به مکان دیگر است.

معایب مینی چیلر :

۱ . عدم پاسخگویی به نیازهای سرمایشی اماکن بسیار بزرگ (در چنین مواردی باید از چیلر استفاده شود)

علاقه مندان جهت کسب اطلاعات بیشتر می‌توانند به سایت 
صنایع برودتی برادران حقیقی مراجعه کنند.


بارکد صنایع برودتی برادران حقیقی

نظارت لحظه ای دما در محیط های سردخانه ای با استفاده از نرم افزار اندرویدی

چكیده

یکی از کاربردهای صنعتی شبکه حسگر بیسیم تعیین دما در محیط سردخانه های کشاورزی ،دارویی ،فرآورده های گوشتی و غیره ،و ارسال مقادیر دما به ایستگاه مرکزی است.این ایستگاه مرکزی وظیفه دریافت اطلاعات از حسگرهای مختلف را بر عهده دارد.در بسیاری موارد به منظور نظارت و مشاهده دما نیاز به حضور دائم شخص و یا کاربر در ایستگاه مرکزی میباشد، که وظیفه کاربر مشاهده لحظهای و یا تصادفی اطالعات هر بانام حسگر بیسیم دما را توسعه دادهایم که با استفاده از این حسگر است.در این مقاله ما نرم افزار اندرویدی نرمافزار و اتصال آن به ایستگاه مرکزی کاربر میتواند دما را در هرلحظه مشاهده کرده و همچنین با استفاده از راهکار ارائهشده در این مقاله در صورت افزایش یا کاهش دما از حد مجاز برای کاربر هشدار صوتی یا متنی ارسال میشود.

واژههای كلیدی: اندروید،شبکه حسگر میسیب ،سردخانه صنعتی ،نظارت محیط

۱ -مقدمه

همان طور که میدانیم در دنیای امروز نگهداری مواد غذایی در دمای مطلوب در انبار های صنعتی که به آن ها سردخانه گفته میشود امری بسیار مهم است و از آنجایی که تغیر دما در عمر مفید محصولات غذایی،درمانی و … اثری غیر قایل انکار دارد، از این رو تجار و صنعت گران در پی ایجاد شرایط مطلوب جهت نگهداری آنها برآمده اند.(روستائیان،۱۳۷۲ )

لذا در این مقاله هم با رویکردی صنعتی و تلفیقی با گوشی‌های همراه هوشمند و دیگر نرم‌افزارها درصدد حل این مهم برآمده‌ایم.نرم‌افزار نظارت بر دما با استفاده از حسگرهای بی‌سیم به نظارت لحظه‌ای بر دما در شبکه‌ای مجزا می‌پردازد.بدین ترتیب که با نصب حسگرهای مختلف دما در نقاط متمایز سردخانه و برقراری ارتباط آن‌ها با بک ایستگاه مرکزی و با استفاده از یک رایانه متصل به شبکه می‌توان دمای لحظه‌ای حسگر موردنظر را با یک تلفن همراه هوشمند نظارت کرده و همچنین با تعریف بازه دما مابین دو مقدار در ایستگاه اصلی این مسئولیت را به شبکه حسگر بی‌سیم بدهیم که در صورت عبور دما از بازه موردنظر اعلام هشدار کرده و آن را برای تلفن همراه هوشمند ارسال کرده و کاربر را مطلع کند.

۲- نرم افزار های مورد نیاز

برای توسعه یک نرمافزار اندرویدسهم‌ترین قسمتی که نیاز است قبل از همه‌چیز مهیا باشد اندروید اس دی کی
“است.مرحله بعد تهیه یک آی دی ای “یا محیط برنامه‌نویسی برای اندروید است. در مورد محیط برنامه‌نویسی اندروید اکلیپس
“پیشنهاد می گردد.چراکه یک محیط جندزبانه باقابلیت نصب پلاگین آدارد(خوش رفتار منفرد و اعظم میرزایی.۱۳۹۲).

مرحله بعدی اضافه کردن ای دی تی” است که یک توسعه‌ای برای اکلیپس می‌باشد. که قابلیت خطایابی برنامه‌های اندرویدی را در اکلیپس اضافه می‌کند.مرحله نهایی ایجاد یک دستگاه مجازی اندروید است تا به‌وسیله آن به آزمایش برنامه‌های تولیدی بپردازيم.هر یک از موارد گفته‌شده را می‌توان از فضای مجازی دریافت کرد و بدون مشکل در رایانه نصب نمود.

با توجه به محدودیت برای انجام این آزمایش به‌منظور دریافت مستقیم مقادیر دمای گزارش‌شده از حسگرها ونیز ایجاد شرایط محیطی متغیر برای حسگرها (همرشج و همکاران ۲۰۱۰.).از شبیه‌سازی برای این قسمت استفاده‌شده است.برای شبیه‌سازی تشخیص دما توسط حسگر از یک برنامه کاربردی که در آن اعداد تصادفی به‌ وسیله تابعی تصادفی تولید می‌شوند استفاده می‌کنیم و مقادیر را به‌عنوان درجه حرارت تشخیص داده‌شده توسط حسگر در نظر می‌گیریم(گوجار لاپودی و همکاران ۲۰۱۲ ). برای این شبیه‌سازی نیاز به محیط نرم‌افزاری نت بینز ای دی ای” و اپیچ دربی” برای ذخیره‌سازی مقادیر دمای به‌دست‌آمده از سالن‌های سردخانه است.

۳- پیاده سازی

پس از انجام کارهای لازم . باید توجه داشت که انجام شبیه‌سازی‌های موردنظ نیاز به برنامه‌نویسی در محیط جاوا دارد ( اندروید اس دی کی ) .همچنین برای شبیه‌سازی به‌منظور آشکارسازی دما و به جهت تولید نسخه اولیه اندروید برای به کارگیری در شبکه حسگر بیسیم لازم است که پیش زمینه برنامه نویسی اندروید در محیط جاوا را داشته باشیم.

۴- شبیه سازی دما برای شبكه حسگر بیسیم

در این شبیه‌ سازی یک صفحه میزبان محلی با امکان انتخاب حسگر‌ها و سالن‌های مختلف سردخانه توسعه داده‌شده
با توجه به ایجاد یک تابع تولید اعداد تصادفی مقادیری برای حسگر انتخابی به دست می‌آید. که با ذخیره مقدار خوانده‌ شده توسط حسگر موردنظر در پایگاه داده می‌توان با ارتباط به‌صورت شبکه. اطلاعات را برای تلفن همراه هوشمند ارسال کرد. پایگاه داده نیز در هنگام نصب نرم‌افزار نت بینز ای دی ای به همراه آن نصب می‌شود.در شکل (۱) نرم‌افزار به همراه امکان از دما تولید می‌شود و نهایتاً با انتخاب گزینه ثبت توسط کاربر » مقدار و حسگر انتخابی در پایگاه داده ذخیره می‌شود.

نظارت-دما-با-نرم-افزار-صنایع برودتی حقیقی

۵- نرم افزار اندرویدی توسعه یافته

نرم‌افزار اندرویدی توسعه‌یافته دارای ۵ بخش است که در ادامه به آن‌ها اشاره خواهد شد. به‌منظور شخصی‌سازی نرم‌افزار و جلوگیری از ورود کاربران غیرمجاز در صفحه اول و آغازین نرم‌افزار صفحه‌ای “به‌عنوان ثبت اطلاعات اولیه کاربر در نظرگرفته‌شده است.چراکه نباید کاربران غیرمجاز به اطلاعات داخلی نرم‌افزار دسترسی داشته باشند.ازاین‌جهت که نرمافزار می‌تواند برخی موارد ممکن است لازم باشد مقادیر دریافتی از ایستگاه مرکزی مخفی و دور از دسترس کاربران غیرمجاز باشد.شکل (۲)صفحه ثبت اطلاعات اولیه که در برنامه تعبیه‌شده است را در یک شبیه‌ساز اندروید نشان می‌دهد. کاربر در این بخش نام کاربری » رمز ورود و شماره تلفن همراه حود ر وارد می کند( گوجار لابودی و همکاران ۲۰۱۲).

نظارت-دما-با-نرم-افزار-صنایع برودتی حقیقی

با انتخاب اولیه در قسمت قبلی و با انتخاب گزینه دسترسی به حسگر ها کاربر میتواند با وارد کردن نام کاربری و رمز عبوری که قبلا ثبت کرده است با انتخاب کلید ورود به محیط داخلی نرم افزار وارد شود. در شکل (۳) میتوانید محیط ورودی برای وارد کردن اطلاعات را مشاهده کنید.

نظارت-دما-با-نرم-افزار-صنایع برودتی حقیقی

نمایی از صفحه فهرست برای انتخاب بخش های مختلف از جمله راهنمای نرم افزار و ورود به بخش های مختلف نرم افزار در شکل(۴) ارائه شده است.

نظارت-دما-با-نرم-افزار-صنایع برودتی حقیقی

با انتخاب کلید سردخانه صفحه ای با امکان تعین سالن موردنظر به نمایش درخواهد آمد. و با تعیین نام سالن از فهرست داده شده وارد صفحه ای جدید میشویم که در آن امکان انتخاب حسگرهای مختلف وجود دارد.در شکل )۵ )نمایی از صفحه انتخاب سالن ارائه شده است.

نظارت-دما-با-نرم-افزار-صنایع برودتی حقیقی

در شکل (۶) مشاهده می‌شود که با انتخاب بو نا ۱ صفحه‌ای جهت تعیین بازه دمایی حسگرها مشاهده می‌شود.در این صفحه امکان دسترسی و تعیین دما برای ۳ حسگر مختلف وجود دارد.لذا می‌توان تغییرات دمای هر سالن را توسط ۴ حسگر مختلف تحت نظارت داشت. به‌طور مثال و با توجه به شکل شماره ۶ با فشردن هر یک از چهار کلید موجود در نرم‌افزار اطلاعات مربوط به هر حسگر در بخش نمایش متن که در پایین صفحه‌نمایش داده می‌شود قابلیت است.در شکل زیر کاربر با انتخاب حسگر از سالن موردنظر .دمای سالن را که در حدود ۵ درجه بالای صفر است را مشاهده خواهد کرد.مقدار مشاهده‌شده در نرم‌افزار اندروید در ایستگاه مرکزی تولیدشده است.

نظارت-دما-با-نرم-افزار-صنایع برودتی حقیقی

ارتباط بین نرم‌فزار و ایستگاه پایه نیز به‌وسیله شبکه کردن از طریق آدرس آی پی حاصل می‌گرددبدین‌صورت که آی پی مخصوص به ایستگاه پایه را در نرم‌افزار اندر و ید تعییبه می‌کنیم تا ارتباط بر این اساس حاصل گردد.

۴- هشدار در هنگام افزایش دما

در یقن آتجمانی هر آنین تمافتانخوعی سقدازومیوه‌م تیاس ارفا قیکبا هیاسمه است که با انش روا از حد مجاز و تعیین‌شده توسط کاربر ایستگاه مرکزی با ارسال هشدار کاربر را از عبور دما از حد مجاز مطلع می‌سازد. این ارتباط می‌تواند هم بر اساس ارتباط بی‌سیم در محیطهای نزدیک به ایستگاه مرکزی و هم به‌صورت ارتباط اینترنتی» که در آن تلفن همراه هوشمند نقش مشتری “را ایفا می‌کند باشد.صفحه‌نمایش برای این بخش از نرم افراز شامل هشدار صوتی و ارسال دمای کنونی حسگر موردنظر يا دیگر حسگرها است.این صفحه در هنگام ارتباط با ایستگاه مرکزی به‌صورت خودکار با دریافت اطلاعات و تطبیق با مقادیر مجاز از پیش تعیین‌شده برای کاربر به نمایش درمی‌آید.در شکل ۸ نمایی از صفحه هشدار را مشاهده می کنید.

نظارت-دما-با-نرم-افزار-صنایع برودتی حقیقی

صفحه هشدار همیشه در حالت آماده‌باش قرار دارد و به‌محض دریافت هشدار اطلاعات را برای کاربر نمایش می‌دهد. این نرم‌افزار فارسی برای تلفن همراه‌های هوشمند با سیستم‌عامل اندروید با نسخه‌های۳ به بعد قابل‌استفاده است.

۴- نتیجه‌گیری

با توجه به بالا رفتن سطح آگاهی عمومی . رابط کاربری بسیار راحت و در دسترس بودن تلفن‌های همراه هوشمند با سیستم‌عامل اندروید .اکثر واحدها صنعتی می‌توانند نظارت بر تجهیزات خود را از طریق نظیر این نرم‌افزارها انجام دهند و نیاز به وجود دائم کاربر در واحد صنعتی کاهش خواهد یافت.یکی از ویژگی‌های بارز این نرم‌افزار اتصال به شبکه‌های حسگر بی‌سیم هست که آن را از دیگر نرم‌افزارها متمایز می‌کند.همچنین در اینده بسیار نزدیک گوشی‌های هوشمند نقش به سزایی در نظارت بر بسیاری از بخش‌های صنعتی و غیر صنعتی را بر عهده خواهند داشت.

نظارت-دما-با-نرم-افزار-صنایع برودتی حقیقی

چیلر صنعتی


چیلر صنعتی برای سرد سازی کنترل شده محصولات ، مکانیزم ها و ماشین آلات صنعتی استفاده می شود.همچنین می توان برای هر کاربرد و ماشین صنعتی جداگانه طراحی کرد.  از نظر دمای آب سرد شده و همچنین مدت فعالیت با چهره‌ای خانگی و غیر صنعتی تفاوت دارد.

در کاربردهای صنعتی آب سرد و یا هر سیال سرد دیگر را می توان توسط چیلر تامین نمود.  اکثراً جهت خنک کاری تولیدات ، ماشین آلات در رنج گسترده صنعتی به کار میرود. کاربرد عمده این تجهیزات سرمایشی در صنایع پلاستیک و تزریق و قالب گیری ، فلزکاری برش با روغن ، ریخته‌گری ، پردازش شیمیایی ، تولید مواد غذایی و آشامیدنی ، تولید سیمان ،ماشینکاری ، تجهیزات جوشکاری ، تجهیزات نیروگاهی ، هوای فشرده ، دستگاه های لیزر ، ام آر آی می باشد.

مزایا-معایب-مینی-چیلر-صنایع برودتی حقیقی

کاربرد چیلر صنعتی

  •  صنعت پلاستیک: سرد کردن پلاستیک داغ شده طی فرآیندهای شکل دهی مانند تزریق ، اکسترود و دمیدن
  •  صنعت چاپ: سرد کردن غلتک هایی که به دلیل اصطکاک و کوره پخت جوهر ، گرم  شده اند.
  •  صنعت پزشکی(دستگاه mri): دستگاه mri برای عملکرد صحیح نیاز به خنک کاری دارد.
  •  صنعت برش لیزری: به دلیل عملکرد لیزر در برش فلزات حرارت زیاد تولید شده و نیاز به خنک کاری می باشد.

مهمترین مشخصه دستگاه چیلر نسبت به کشورهای دیگر این است که معمولا در تمام روزهای سال و به صورت دائم و در برخی کاربردها به صورت ۲۴ ساعت کار می کنند بر خلاف چیلر ساختمانی که فقط در روزهای گرم سال مورد استفاده قرار می گیرند و چون عملکرد صحیح ماشین آلات صنعتی یا اماکن صنعتی مستلزم  کارکرد بدون وقفه چیلرها برای خنک کاری است بایستی برای این چیلرها ضریب اطمینان بالا و نیز طراحی به صورت چند مرحله صورت بگیرد.

منظور از ضریب اطمینان بالا و طراحی به صورت چند مرحله‌ای این است که چیلر  باید به گونه ای طراحی و ساخته شود که کمپرسورها و مدار های کاری آن مرحله به مرحله و به صورت نوبتی وارد مدار کاری شده تا ضمن افزایش عمر سیستم ، متناسب با نیاز ، انرژی مصرف شود.

برای مثال اگر یک دستگاه یا فرآیند صنعتی به ۸۰ تن تبرید برودت نیاز داشته باشد بهتر است که در دستگاه موردنظر از دو کمپرسور ۴۰ تن تبرید و یا ۴ کمپرسور ۲۰ تن تبرید استفاده شود. بدین ترتیب اگر حتی یکی از کمپرسور ها به هر دلیلی از کار بیفتد مابقی کمپرسورها تحت تاثیر کمپرسور معیوب قرار نگرفته و سیستم با ۵۰ و ۷۵ درصد به کار خود ادامه می دهد و فرایند صنعتی مورد نظر متوقف نمیگردد.  توان تولیدی  یک چیلر صنعتی معمولاً بین ۱ تا ۱۰۰۰ تن تبرید است که البته برخی از سازندگان توانایی  تولید  تناژهای بالاتر را نیز دارند.

انتخاب چیلر صنعتی

پارامترهای مهم در انتخاب چیلر مناسب عبارتند از: هزینه کلی چرخه عمر ، منبع نیرو ، ظرفیت سرمایشی چیلر ، ظرفیت  اواپراتور ، مواد اواپراتور ، نوع اواپراتور ، ظرفیت کندانسور ، دمای محیط ، نوعاً ، سطح نویز ، جنس لوله کشی داخلی ، تعداد کمپرسورها ، نوع کمپرسور و ضریب عملکرد.

محل نصب و نحوه نگهداری چیلر صنعتی

چیلر بزرگ صنعتی معمولاً در موتورخانه و نزدیک به محل مورد استفاده نصب می‌شود. ی از چهره ها بسته به سایز چیلر و کمپرسور ، دقیقا کنار محل کاربرد نصب می‌شود. همچنین ممکن است  چیلرکاملا بیرون مستقر شود

. چیلر صنعتی برای کار در حداکثر بازدهی طراحی شده است. تعمیر و نگهداری منظم و بر اساس برنامه ، عملکرد چیلر در بهینه ترین حالت را تضمین می کند.

استعلام قیمت و فروش چیلر های صنعتی

قیمت چیلر متناسب با ظرفیت سرمایشی آن تعیین می گردد شرکت طراحی ، ساخت و فروش انواع چیلر تراکمی صنعتی را به صورت تخصصی انجام می دهد. برای اطلاع از قیمت و هزینه ساخت چیلر صنعتی می توانید با واحد  چیلر شرکت مهندسی  صنایع برودتی برادران حقیقی تماس بگیرید.

علاقه مندان جهت کسب اطلاعات بیشتر می‌توانند به سایت 
صنایع برودتی برادران حقیقی مراجعه کنند.


بارکد صنایع برودتی برادران حقیقی
اشتراک این مطلب



تاثیر ورقه های گریپ گارد بر کنترل پوسیدگی ارقام انگور کشمشی،صاحبی و لعل در سردخانه (بخش ۲)

درصد پوسیدگی

نتايج تجزيه آماري نشان داد كه اثر مستقل غلظت ورقه هاي متا بي سولفيت سديم و رقم بر درصد پوسيدگي در سطح احتمال ۱% معني دار بود.با توجه به جدول مقايسه ميانگين اثرات متقابل غلظت و رقم بار خواص كمي و كيفي انگوربيشترين درصد پوسيدگي در رقم انگور صاحبي با تيمار شاهد،به ميازان ۸۸/۳۳ بدست آمد و كمترين درصد پوسيدگي در رقم انگوركشمشي در تيمار۱۳% محلول متا بي سولفيت سديم به ميزان ۱/۳۳ بدست آمد. اين يافته با گزارش پالو و شرايعي وهمکاران مطابقت دارد كه گزارش كردند استفاده از ورقاه هاي گريپ گارد باعاث كاهش آلودگي قارچي وپوسيدگي حبه ها ميشود .همچنين با گزارش اوزترک كه بيان داشتند وقتي ورقههاي گريپ گارد در داخل جعبه هاي انگور قرار مي گيرند،در دماي پايين ورطوبت سردخانه گاز دي اكسايد گوگرد متصاعد نموده واز رشد قارچ ها خصوصا بوتريتيس جلوگيري ،رنگ سبز چوب خوشه را حفظ مي كند.با توجه به اينکه ورقه هاي گريپ گارد به مرور گاز دي اكسيد گوگرد متصاعد مي كنند واين گاز باعث ضدعفوني حبه ها شده وقارچها راكه حتي در دماي پايين سردخانه فعاليت دارند را كنترل ميكند .

درصد کاهش وزن

صفت كاهش وزن در مقايسه با شاهد نشان داداثر مستقل غلظت ورقه هاي متا باي سولفيت سديم و رقم بار كاهش وزن در سطح احتمال %۱ معني دار بود.بيشترين ميانگين كاهش وزن در انگور رقم صاحبي شاهد به ميازان ۲۷/۹۳ و كمترين درصد كاهش وزن در انگور رقم كشمشي با ورقه هاي باغلظت ۱۳% به ميزان ۱/۴۳ درصد بود. نتايج تحقيقات دانگ نشان داد كه كاهش وزن انگور رقم سلطاني در تيمار پوشش بدون سوراخ همراه با ورقه هاي گريپ گارد به طور معني داري كمتر از پوشش سوراخ دار بود. دولتي بانه گزارش كرد كاهش وزن ميوه در طي نگهداري در سردخانه به واسطه از دست دادن آب مي باشد. اين يافته با نتايج آنها مطابقت دارد.با توجه باه اينکاه سالولهاي ميوه داراي فعاليت تنفسي هستند،مقداري از آب ميوه صرف اين فعاليت ميشود و از طرفي در اثار پوسيدگي زياد آب بيشتري از ميوه خارج ،ودر صد كاهش وزن افزايش مييابد.

کنترل-پوسیدگی-ارقام-انگور-صنایع برودتی حقیقی

سولفیت باقیمانده درمیوه

نتايج تجزيه آماري نشان دادكه اثر مستقل غلظت ورقههاي متا باي سولفيت ساديم ورقام برميزان سولفيت باقيمانده در حبه ها در پايان دوره انباري در سطح احتمال %۱ معناي دار بود.بيشترين سولفيت باقيمانده در رقم انگور كشمشي باتيمار ورقه هاي متا بي سولفيت باغلظت ۱۳% بميزان ۷/۶۹ و كمتارين ميازان سولفيت باقيمانده در رقم لعل شاهد به ميزان ۱/۰۳ بدست آمد. كه در همه تيمارها از حد استاندارد بالاتر نبود.

کنترل-پوسیدگی-ارقام-انگور-صنایع برودتی حقیقی

ميزان سولفيت باقيمانده در حبه ها برحسب PPM يک قسمت درميليون است.وحد مجاز آن در انگور ppm10 مي باشد.نتايج تحقيق شرايعي نشان داد با افزايش غلظت ورقه هاي حاوي متا بي سولفيت سديم ميزان سولفيت باقيمانده در انگور افزايش مي يابد. دولتي بانه گزارش كارد در مقايه بين استفاده از ۱و۲ ورق گرياپ گارد وپوشش سوراخ دا و بدون سوراخ تيمار پوشش بدون سوراخ و۲ ورق گريپ گارد ميزان سولفيت بدليل افزايش غلظت گاز دي اكسيد گوگرد افزايش يافته است .كه نتايج اين يافته با نتايج تحقيقات آن ها مطابقت دارد. ميزان سولفيت باقيمانده در انگور بسته به رقم وغلظت ورقه هاي گريپ گارد دارد وافزايش آن باعث ايجاد طعم نامطلوب درمیوه میشود.

نتايج اين تحقيق نشان داد ورقه هاي متا بي سولفيت سديم قادر به كنترل پوسيدگي قارچي انگور در طول نگهداري در سردخانه مي باشد. تيمار نمودن انگور با ورقه هاي حاوي متا باي سولفيت سديم به علت كنترل پوسيدگي هاي قارچي باعث حفظ وضعيت ظاهري خوشه شده و ميزان كاهش وزن تيمار شاهد را در مقايسه با به طور معني داري كاهش داده است.وهمچنين در اثر استفاده از غلظتهاي مختلف ورقه هاي داراي متا بي سولفي سديم، سولفيت باقيمانده در حبه ها در پايان دوره انبار داري از حد مجاز ۱۰PPM كمتر بوده وطعم ومزه انگور تغييري نکرده است .لذا بعنوان نتيجه كلي مي توان گفت بدليل اينکه رقم كشمشي خصوصيات مهمي همچون خصوصيات ظاهري را حفظ نموده وكاهش وزن كمتري داشته ،كه ازنظر اقتصادي مهم است واستفاده از غلظت ۱۳% ورقه هاي حاوي متا بي سولفيت سديم باعث حفظ بهتر اين صفت شده است،رقم انگوركشمشي دربين ارقام آزمايش شده بهترين رقم و ورقه هاي با غلظت۱۳% محلول متا بي سولفيت سديم بهترين تيمار بود

منابع

کنترل-پوسیدگی-ارقام-انگور-صنایع برودتی حقیقی
کنترل-پوسیدگی-ارقام-انگور-صنایع برودتی حقیقی

علاقه مندان جهت کسب اطلاعات بیشتر می‌توانند به سایت 
صنایع برودتی برادران حقیقی مراجعه کنند.


بارکد صنایع برودتی برادران حقیقی

تاثیر ورقه های گریپ گارد بر کنترل پوسیدگی ارقام انگور کشمشی،صاحبی و لعل در سردخانه (بخش ۱)

چکیده

به منظوربررسی تاثیر ورقه های حاوي متابي سولفيت سديم بر كنترل پوسيدگي ارقام انگور لعل، صاحبي و كشمشي در

سردخانه، اين پژوهش در سال ۱۳۸۹ در سردخانه مركز آموزش فني حرفهاي شيروان بهصورت آزمايش فاكتوريل با پايه كاملا تصادفی با ۳ تیمار و ۳ تکرار مورد بررسی قرار گرفت. برداشت خوشه ها در ۲۰ شهزیور ماه انجام شد. پس از خنک کردن اولیه و جدا نمودن حبه ها ي پوسيده و آلوده،ورقه ها ي گريپ گارد حاوي متابي سولفيت سديم به غلظتهای مختلاف ۷% -۱۰%-۱۳% در پايين و وسط جعبهها قرار داده شد و در هر جعبه مقدار ۵ کیلوگرم انگور قرار داده شد. جعبه ها به سردخانه ای با دمای صفر درجه سانتي گراد و رطوبت نسبي ۹۰-۹۵ درصد منتقل و براي مدت ۱۲ هفته نگهداري شد. هر ۴ هفته یک بار به صورت تصادفي نمونه برداری و صفاتي مانند طول پدانکل، طول و عرض خوشه، طول وعرض حبه، ميانگين وزن يک حبه و وزن خوشه ها اندازگيري شد. در پايان هفته دوازدهم اندازه گيري ميزان گوگرد باقيماناده نمونه ها يادداشت برداري شد. نتايج آزمايش ها نشان داد كه درصد آلودگي قارچي و پوسيدگي در اثر استفاده از ورقه هاي حاوي متا بي سولفيت سديم كاهش معني داري داشت. نتايج تحقيق نشان داد كه استفاده از اين ورقه ها باعث جلوگيري از كاهش وزن خوشه شد. در طول این تحقیق ورقه هاي متابي سولفيت سديم ۱۳% باعث حفظ بهتر خصوصيات كمي و كيفي انگور شد و ميزان باقي مانده سولفيت در حبه ها در پايان دوره انبارداري در حد استاندارد بود و حفظ اين خصوصيات در رقم كشمشي بهتر از رقم صاحبي و لعل بود. .

واژههای کلیدی : آلودگي قارچي، انگور، كنترل پوسيدگي ورقه، هاي حاوي متا بي سولفيت سديم

مقدمه

انگور يکي از مهمترين محصولات باغي در دنيا و ايران به شمارمي رود و تمام ارقام تجاري موجود در ايران ازاينگونه ميباشند .بر اساس آمار سال ۲۰۰۵ خواروبار جهاني سطح زير كشت انگور در دنيا ۷۳۲۰۴۴۵ هکتار است كه ايران با ۲۷۰ هزار هکتار سطح زير كشت در مقام هفتم جهان جاي دارد .ميزان توليد انگور در دنيا در حدود ۶۶۴۱۳۳۹۳ تن با متوسط عملکرد ۹۰۷۲ كيلوگرم در هکتار ميباشد، كه ايران با توليد حدود ۲/۸ ميليون تن در رتبه ششم دنيا جاي دارد همچنين بر طبق آمار منتشرشده از سوي وزارت كشاورزي در سال ۱۳۸۰ استان فارس با ۲۶ درصد و استان خراسان با ۱۹ درصد مساحت تاكستان هاي ايران به ترتيب مقام هاي اول و دوم سطح زير كشت كشور را دارا هستند.اما ازنظر ميزان توليد استان خراسان با توليد ۱۷/۱ درصد بيشترين ميزان توليد را در بين استان هاي ايران داشته است بيماريهاي قارچي مهمترين عامل تخريب و فساد محصولات كشاورزي بعد از برداشت است و تلفات ناشي از بيماري ها ازنظر اقتصادي ميتواند بسيار مهم باشد. ارزش اقتصادي تلفات بعد از برداشت ميوه ها خيلي بيشتر از تلفات در باغ است،زيرا براي هزينه ميوه هاي تلفشده بعد از برداشت علاوه بر هزينه باغ بايد هزينه برداشت،انتقال و نگهداري در سردخانه را نيز اضافه كرد و درواقع سرمايه بيشتري براي ميوه هاي بعد از برداشت در مقايسه با ميوههاي موجود در باغ مصرف ميشود .

امروزه براي كنترل پوسيدگي قارچي،كاهش قهوه اي شدن چوب خوشه وحبه و افزايش عمر انبارداري انگور در سردخانه و طی حمل ونقل،از ورقه هاي آزادكننده گاز دي اكسيد گوگرد استفاده مي شود. انگور لعل يکي از ارقام انگور تازه خوري است كه در استان خراسان شمالي كشت ميشود. انگور لعل به واسطه داشتن حبه هاي درشت، آبدار و طعم مطلوب قيمت آن بالا است واز اهميت بالايي برخوردار است . انگور صاحبي نيز باه دليل بازارپسندي و كيفيت بالا قيمت آن در بازار بالا است و انگور كشمشي جزء انگورهاي تازه خوري بي دانه است شرایعی و همکاران ( شرايعي ۱۳۸۳ ) از ورقه گريپ گارد با غلظت هاي ،۴ و۷ و ۱۰ درصد متا باي سولفيت سديم در دو رديف درته و وسط جعبه ها براي نگهداري ارقام انگور كالاهداري و كج انگوري خراسان در سردخانه اساتفاده كردند.نتايج آن ها نشان داد پوسيدگي و درصد آلودگي قارچي در اثر استفاده از اين ورق ها كاهش و ميزان ويتامين ث در اثر افزايش غلظت متابي سولفيت سديم افزايش مي يابد. و ميزان باقيمانده دي اكسيد گوگرد در پايان آزمايش درصد استاندارد بود.

چينک گزارشي دارند كه اساتفاده از ورقه هاي آزادكننده دي اكسيد گوگرد در جعباه هاي انگور از رشد قارچ،تغيير رنگ چوب خوشه و دم حبه ها جلوگيري كرد. وينکر و همکاران گزارش دادند. استفاده از گاز دي اكسيد گوگرد در سردخانه هاي نگهداري انگور،پوسيدگيها ي ناشي از كپک خاكستري كلادسپوريوم آلترناريا را كنترل مي كند، و زخم هاي ايجادشده در دوره چيدن و بسته بندي را به طور كامل ضدعفوني ميكند. هدف از اين تحقيق افزايش مدت نگهداري انگور لعل با حفظ خصوصيات استاندارد،و كاهش قارچهاي مولد پوسيدگي، همچنين از افزايش باقيمانده سولفيت در ميوه جلوگيري كند.

مواد و روشها

به منظور اجراي طرح ، تاكستاني در شهرستان شيروان روستاي ورگ انتخاب گرديد.در ۲۰ شهريورماه ۱۳۸۹ برداشت انگور در صبح انجام شد و پس از برداشت به محل سايه منتقل شد،براي مدت ۶ تا ۲۴ ساعت در دماي ۴ تا ۵ درجه سانتي گراد نگهداري شدند. بلافاصله بعد از برداشت،آلودگي قارچي ميوه ها، پوسيدگي حبه ها، طول پدانکل،طول و عرض خوشه،طول و عرض حبه،متوسط وزن يک حبه ،وزن خوشه نمونه ها اندازه گيري شد.

قبل از قرارگيري انگور در جعبه ها، حبه هاي آلوده، له شده و نارس جدا و خوشه ها ازلحاظ اندازه و تراكم مرتب شدند . جعبه ها وسردخانه قبل از استفاده با محلول وايتکس ضدعفوني شدند. ورقه هاي حاوي متا بي سولفيت سديم با غلظت ۱۳،۱۰،۷ درصد در دو رديف در ته و وسط جعبه ها در داخل ۵ كاغذ آبسور دولايه قرار داده شدند. در هر جعبه پلاستيکي ۵ كيلوگرم انگور قرار داده شد. جعبه هاي تيمار شده به مدت ۱۲ هفته در دماي صفر درجه سانتيگراد و رطوبت نسبي ۹۰ درصد نگهداري شدند و هر ۴ هفته یکبار از آن ها به صورت تصادفي نمونه برداری و آزمایش های لازم طبق روش های زیر انجام شد. مقدار سولفیت باقیمانده در پایان دوره انبارداری اندازه گیری شد.

براي محاسبه كاهش وزن خوشه ها از هر واحد آزمایش يک خوشه انتخاب و در داخل كيسه فريزر سوراخ دار قرار گرفت، وسپس داخل جعبه ها گذاشته شدند.در مراحل اندازه گيري صفات اين خوشه توزين وثبت شد.

براي محاسبه آلودگي حبه ها،از هر واحد آزمايش ۳۰ حبه انتخاب شد وبا توجه به علايم قارچي موجود روي آنها وشمارش تعداد حبه هاي آلوده در صد آلودگي محاسبه شد .

  • اندازه گيري باقيمانده سولفيت ميوه ها به روش تيتراسيون اكسيداسيون – احيا

در آخر دوره انبارداري ميزان باقيمانده سولفيت (۲-So3 ) ميوهها با روش غير مستقيم يدومتري (Idometeric ) اندازهگيري شد. سرانجام نتايج حاصل از اندازه گيري با كمک نرم افزار كاام پيوتري C-MSTAT آناليز ومحاسبه گرديد.

کنترل-پوسیدگی-ارقام-انگور-صنایع برودتی حقیقی
کنترل-پوسیدگی-ارقام-انگور-صنایع برودتی حقیقی
کنترل-پوسیدگی-ارقام-انگور-صنایع برودتی حقیقی

علاقه مندان جهت کسب اطلاعات بیشتر می‌توانند به سایت 
صنایع برودتی برادران حقیقی مراجعه کنند.


بارکد صنایع برودتی برادران حقیقی

ارزیابی برخی از شاخصهای کمی و کیفی میوه پرتقال رقم تامسون تنش سرما دیده در مرحله پیش از برداشت و نگهداری شده در سردخانه و انبار معمولی (بخش۲)

نتایج و بحث

تاثیر نوع انبار و مدت زمان نگهداری بر درصد آب میوه و TSS

نتایج مقایسه میانگینها نشان داد که درصد آب میوه تحت شرایط انبار معمولی و سردخانه تفاوت معنیداری داشتند (جدول ۲ )همچنین درصد آب میوه در هر دو نوع انبار با گذشت زمان کاهش نشان داد، هر چند که این میزان کاهش در انبار معمولی بسیار بیشتر بود. به طوری که کمترین مقدار آب میوه (۱۶/۹۳ درصد) مربوط به ۶۰ روز نگهداری در انبار معمولی بود.

همایش-ملی-فناوریهای-نوین-برداشت-صنایع برودتی حقیقی

یکی از عالئم آسیب تنش یخزدگی در مرکبات کاهش شدید آب میوه است. به همین دلیل بررسی کاهش آب میوه شیوهی مناسبی برای بررسی میزان آسیب دمای پایین در میوه مرکبات قبل از بروز عالئم ظاهری است [۱۹۹۴٫, al et Cohen .] آسیب یخزدگی موجب از دست رفت آب میوه و خشک شدن کیسههای عصاره و در نتیجه حالت پفی شدن میشود. این کاهش آب میوههای آسیب دیده در طول دوره چند هفتهای بروز میکند. میزان کلی کاهش عصاره بسته به شدت آسیب و شرایط دمایی پس از یخزدگی دارد [۲۰۱۶٫, al et Zekri ].

بنابراین شرایط نگهداری میوههای آسیب دیده میتواند بر کمیت و کیفیت اینگونه میوهها تا زمان مصرف چه به عنوان تازهخوری (در صورت آسیب جزیی) یا ارسال برای صنایع فرآوری (آسیب شدید) بسیار حائز اهمیت است. در صورتی که شرایط انباری مناسب برای نگهداری این نوع میوهها تا قبل از مصرف (فرآوری یا تازهخوری) فراهم نباشد اختالف دما و رطوبت نسبی میوه و محیط موجب از دست رفتن هر چه بیشتر آب میوه از راه شکافهای ایجاد شده در اطراف روزنهها در پوست بدنبال تنش یخزدگی میشود [۱۹۹۴٫, al et Cohen ].

در این پژوهش نیز کاهش بیشتر آب میوه در انبار معمولی در مقایسه با سرخانه ناشی از تغییرات بیشتر دمایی و رطوبتی این نوع انبارهاست که موجب از دست رفت هر چه بیشتر آب میوه میشود. نتایج بررسی شاخص TSS تحت شرایط نگهداری در انبار معمولی و سردخانه نشان دهنده عدم معنیداری آن است. با این وجود زمان انبارداری بر میزان این شاخص تاثیر معنیداری را نشان داد و با گذشت زمان میزان آن در هر دو نوع انبار افزایش نشان داد که این میزان افزایش تحت شرایط انبار معمولی کمی بیشتر از سردخانه بود (جدول ۲)افزایش TSS در طول انبارداری میتواند ناشی از کاهش TA باشد و استفاده از اسیدهای آلی برای تولید انرژی و قند باشد [۲۰۱۳٫, al et Roongruangsiri.]

سردخانه بالاصفر
سردخانه فریون
سردخانه آمونیاک
تجهیزات سردخانه
کارخانه یخ
سردخانه دست دوم
سردخانه مدرن

تاثیر نوع انبار و مدت زمان نگهداری میزان آسیکوربیک اسید، فنل کل و ظرفیت آنتی اکسیدانی

نتایج مقایسه میانگینها نشان داد که میزان آسکوربیک اسید میوههای نگهداری شده در انباری معمولی و سرخانه تفاوت معنیداری داشته و بیشترین میزان آن (با ۳۷/۰۴ میلیگرم/ ۱۰۰ گرم بافت تازه میوه) نیز مربوط به میوههای نگهداری شده در سردخانه و در روز صفر انباری بود(جدول ۲)نتایج همچنین نشان دهنده روند کاهشی آسکوربیکاسید طی انباری در هر دو شرایط انباری است. آسکوربیکاسید به عنوان یک اسید و ترکیب آنتیاکسیدانی با پیری و یا آسیب در جریان واکنشهای تنفسی و یا اکسداسیون- احیا مصرف میشود. بنابراین کاهش شدید میزان این ترکیب در این گونه میوهها در طی انبارداری دور انتظار نبود. هر چند که استفاده از سردخانه میتواند روند ظهور آسیب و اکسید شدن این نوع ترکیب را در مقایسه با انبار معمولی کاهش دهد. این نتایج با یافتههای سایر پژوهشگران که کاهش در آسکوربیکاسید را در طی انبارداری را گزارش نمودند مطابقت دارد .[Klimczak et al., 2007]

نتایج نشان داد که تاثیر نوع انبار و مدت زمان نگهداری بر میزان فنل کل میوهها معنیدار نبود ( جدول ۲ ) نتایج مقایسه میانگینها نشان داد که ظرفیت آنتیاکسیدانی تحت تاثیر نوع انبار قرار گرفته و میزان آن در میوههای نگهداری شده در سردخانه بیشتر از انبار معمولی بود ( جدول ۲ )همچنین میزان ظرفیت آنتیاکسیدانی با گذشت زمان در هر دو نوع انبار کاهش نشان داد ولی میزان کاهش تحت شرایط انبار معمولی بسیار بیشتر از شرایط سردخانه بود. کاهش در میزان ظرفیت آنتیاکسیدانی آب میوه طی نگهداری در سردخانه و انبار معمولی توسط سایر پژوهشگران نیز گزارش شده است [۲۰۱۳٫, al et Shen; 2007., al et Klimczak ].

همچنین این روند کاهشی در ظرفیت آنتی اکسیدانی میتواند ناشی از آسیب بافت طی تنش یخزدگی باشد که احتماال موجب افزایش رادیکال آزاد و کاهش ظرفیت آنتیاکسیدانی گردیده است. در مجموع بر اساس نتایج پژوهش حاضر میتوان اینگونه نتیجهگیری کرد که در صورتی که طی وقوع تنش یخزدگی، کاهش دما از آستانه آسیب میوه مرکبات پایینتر رود میوهها به شدت دچار از دست دادن آب میشوند. بنابراین بهتر است که میوههای برداشت شده و در شرایط سردخانه با دما و رطوبت نسبی مناسب تا زمان فرآوری یا در صورت آسیب جزیی برای مصرف خوراکی نگهداری شود. نگهداری در شرایط انبار معمولی به دلیل تغییرات دمایی موجب کاهش شدید آب میوه و فساد سریعتر آنها ناشی از آلودگی کپک سبز و آبی میگردد .

قدردانی

این مقاله بخشی از گزارش علمی- فنی با عنوان “بررسی آسیب سرما و یخزدگی در مرکبات و کیوی استان مازندران ( آذرماه ۳۱۳۳ “)است و بدین وسیله از پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمه گرمسیری که زمینه انجام این پژوهش را فراهم کرد کمال قدردانی را دارم.

منابع

همایش-ملی-فناوریهای-نوین-برداشت-صنایع برودتی حقیقی

علاقه مندان جهت کسب اطلاعات بیشتر می‌توانند به سایت 
صنایع برودتی برادران حقیقی مراجعه کنند.


بارکد صنایع برودتی برادران حقیقی

ارزیابی برخی از شاخصهای کمی و کیفی میوه پرتقال رقم تامسون تنش سرما دیده در مرحله پیش از برداشت و نگهداری شده در سردخانه و انبار معمولی (بخش۱)

چکیده

وقوع تنش دمای پایین در مرحله پیش از برداشت در باغهای مرکبات استان مازندران موجب سردرگمی باغدران در مواجهه با پیامدهای این تنش گردید. برداشتن یا ماندن میوهها روی درخت، شرایط انبار کردن و کیفیت این نوع میوهها در طی انبارداری از پرسشهای رایج باغداران از کارشناسان امر بود. به منظور پاسخ به شرایط مناسب انباداری برای نگهداری تا زمان فرآوری و یا مصرف خوراکی، پس از بروز تنش یخزدگی و طی بازدید از باغهای مرکبات شهرستان قائمشهر، میوهها برداشت و به دو گروه تقسیم شدند. یک گروه از میوهها به در سردخانه پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمه گرمسیری با دمای ۵ درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی ۹۰ درصد منتقل شدند و گروهی دیگر در انبار معمولی قرار داده شدند. سپس در روزهای ۳۰ و ۶۰ انبارداری برخی از شاخصهای کمی و کیفی اندازه گیری گردید. نتایج نشان داد که درصد آب میوه تحت شرایط انبار معمولی و سردخانه تفاوت معنیداری داشتند. همچنین درصد آب میوه در هر دو نوع انبار با گذشت زمان کاهش نشان داد، هر چند که این میزان کاهش در انبار معمولی بسیار بیشتر بود. همچنین، میزان آسکوربیک اسید و ظرفیت آنتی اکسیدانی میوههای نگهداری شده در انباری معمولی و سرخانه تفاوت معنیداری داشتند و میزان آنها تحت شرایط نگهداری در سردخانه بیسشتر از انبار معمولی بود. در مجموع نتایج این پژوهش نشان داد که پس از بروز تنش یخزدگی بهتر است میوهها برداشت شده و در شرایط سردخانه با دما و رطوبت نسبی مناسب تا زمان فرآوری نگهداری شوند.

کلمات کلیدی: انبارداری، تنش یخزدگی، کیفیت میوه، مرکبات.

مقدمه

بر طبق آمارنامه محصوالت باغی سال ۱۳۹۴ وزارت جهاد کشاورزی، استان مازندران با سطح زیر کشت ۱۰۹۸۸۷ هکتار مرکبات در حدود ۳۸/۶۹ درصد از کل سطح زیر کشت مرکبات کشور را تشکیل میدهد. میزان تولید کل مرکبات استان با ۱/۷۷ میلیون تن در حدود ۴۰/۷۷ درصد کل تولید مرکبات کشور را شامل میشود (بی نام، ۱۳۹۴٫) انواع پرتقال ( به ویژه تامسون ) در بین محصوالت مرکبات با سطح زیر کشت ۸۳۹۴۰ هکتار در حدود ۷۶/۳۸ درصد از کل سطح زیر کشت مرکبات استان مازندران را تشکیل میدهد. همچنین میزان تولید پرتقال این استان ۱/۲۷ میلیون تن است که ۷۱/۵۳ درصد از کل تولید مرکبات استان را شامل می شود [بی نام، ۱۳۹۴٫]

مرکبات به عنوان گیاهان نیمه گرمسیری و همیشه سبز به دماهای یخزدگی حساس هستند.به طور کلی میوهها حساسیت بیشتری در مقایسه با شاخه ها و برگها به تنش یخزدگی دارند ,Harman and Young[ [1967 .میوه های بالغ به دلیل دارا بودن مواد جامد محلول باالتر که به عنوان ضد یخ عمل میکنند تحمل باالتری در مقایسه با میوههای نابالغ دارند. همچنین پوست ضخیم پرتقالها یک انتقال دهنده ضعیف گرماست. بنابراین به خاطر همین نقش محافظتی پوست، درجه حرارت درون میوه بسیار آهستهتر از درجه حرارت هوای بیرون کاهش مییابد. بنابراین کاهش دمای درون میوه برای رسیدن به دمای بیرون آن ممکن است تاخیری از یک تا یک و نیم ساعت داشته باشد [۱۹۶۷, Harman and Young .]

میوه مرکبات به آسانی در دمای ۲/۲ – تا ۳/۳ – درجه سانتیگراد زمانی که این دما برای چند ساعت پایدار باشد، یخ میزند (۱۹۹۸, Williams and Powell .) پرتقال های ناول میتوانند قبل از اینکه یخزدگی شروع شود تا ۳ درجه زیر نقطه یخزدگیشان سرد شوند. آزمایشات نشان داده است که نقطه یخزدگی پرتقالهای ناول رسیده از

۲/۲ – تا ۲/۸ – درجه سانتیگرادمتفاوت است. یخزدگی در میوههای پرتقال واشنگتن ناول نیمه رسیده از دماهای ۱/۷ – تا ۲/۲ – درجه سانتیگراد و بر اساس دمای درون میوه شروع میشود [Young and Harman, 1967] .

بروز عالئم آسیب یخزدگی به دما و شرایط آب و هوایی پس از تنش بستگی دارد. روزهای گرمتر و خشکتر به دنبال آسیب موجب فروپاشی بسیار سریعتر میوه میشود. آسیب یخزدگی موجب از دست رفت آب میوه و خشک شدن کیسههای عصاره و در نتیجه حالت پفی شدن میشود. کاهش آب میوههای آسیب دیده در طول دوره چند هفتهای بروز میکند. میزان کلی کاهش عصاره بسته به شدت آسیب و شرایط آب و هوایی پس از یخزدگی دارد [۲۰۱۶٫, al et Zekri .] بنابراین شرایط نگهداری میوههای آسیب دیده میتواند بر کمیت و کیفیت اینگونه میوهها تا زمان مصرف چه به عنوان تازهخوری (در صورت آسیب جزیی) یا ارسال برای صنایع فرآوری (آسیب شدید) بسیار حائز اهمیت است.

در اوایل آذرماه سال ۳۱۳۳ ورود جبهه هوایی سرد و بارش برف موجب بروز تنش یخزدگی در استان مازندران به ویژه شرق این استان گردید. در زمان وقوع این تنش فصل برداشت محصول اصلی مرکبات استان )پرتقال تامسون( هنوز آغاز نشده بود و میوهها روی درخت قرار داشتند )نیمه رسیده( داشتند. تاثیر شرایط نگهداری بر کمیت و کیفیت میوههای برداشت شده و طول عمر و کیفیت این گونه میوهها در انبار نیز یکی از پرسشهای اصلی در این زمینه بود. با توجه عدم وجود پژوهش در این زمینه در کشور، آزمایش حاضر به منظور مقایسه تاثیر شرایط نگهداری میوههای پرتقال رقم تامسون )که تحت تاثیر تنش یخزدگی پیش از برداشت قرار گرفته بودند( بر برخی ویژگیهای کمی و کیفی آنها طراحی و اجرا گردید.

مواد و روشها

مواد گیاهی

طبق آمار هواشناسی حداقل دمای شهرستان قائمشهر از سوم تا هفتم آذرماه سال ۱۳۹۵ چندین درجه به زیر صفر رسید ( جدول ۳ ) . به دنبال وقوع تنش یخزدگی و بروز آسیب ناشی از آن، از باغهای مناطق اصلی کشت مرکبات این شهرستان بازدید به عمل آمده و نمونه های میوه از میوههایی انتخاب شدند که عالئم ظاهری آسیب را نداشتند و عالئم درونی نیز هنوز بروز نکرده بودند.

همایش-ملی-فناوریهای-نوین-برداشت-صنایع برودتی حقیقی

شرایط انبارداری

میوههای تنش دیده بدون عالئم ظاهری از درختان برداشت شده و به دو گروه تقسیم شدند. یک گروه از میوهها به سردخانه پژوهشکده مرکبات و میوههای نیمه گرمسیری با دمای ۵ درجه سانتیگراد و رطوبت ۹۰ درصد منتقل شدند. گروه دوم در یک انبار معمولی رایج در شمال کشور نگهداری گردید. هر میوه در پوشش پالستیکی (پالستیک فریزر) قرار داده و به مدت ۶۰ روز در انبار معمولی یا سردخانه نگهداری شدند. در روزهای صفر، ۳۰ و ۶۰ انبارداری نمونهبرداری از میوههای شاهد و تنش دیده (فاقد پوسیدگی) به منظور ارزیابی تغییرات کمی و کیفی طی انبارداری انجام شد.

صفات مورد ارزیابی

تعیین درصد آب میوه و TSS

آب میوه نیز با استفاده از آبمیوهگیر دستی استخراج و حجم آن با استفاده از استوانه مدرج اندازهگیری شد. با محاسبه درصد نسبت حجم آب میوه به وزن میوه، درصد عصارهی میوه در مقایسه با تفاله محاسبه شد. تعیین TSS با استفاده از رفرکتومتر دستی انجام شد.

تعیین آسکوربیک اسید، فنل کل وظرفیت آنتیاکسیدانی

غلظت آسکوربیک اسید آب میوه به روش تیتراسیون بر اساس کاهش رنگ ترکیب ۲/۶- دی کروفنل ایندوفنل (DCPIP (توسط آسکوربیک اسید اندازهگیری و نتایج بر اساس میلیگرم بر ۱۰۰ گرم بافت گوشت بیان گردید .[Boret al., 2006] شد برای استخراج فنل کل از متانول خالص استفاده شد. از عصاره استخراجی برای اندازهگیری فنل کل و ظرفیت آنتیاکسیدانی استفاده شد. تعیین میزان فنل کل به روش فولین سیوکالتو انجام شد [۲۰۰۳٫, al et Meyers .] میزان فنل کل نیز از روی منحنی استاندارد بر حسب میلیگرم گالیک اسید بر گرم وزن تر بافت بیان شد. ظرفیت آنتیاکسیدانی به روش مهار رادیکال DPPH تعیین شد[۱۹۹۵٫, al et Williams-Brand .[نتایج آن به صورت درصد بیان گردید.

تجزیه آماری دادهها

دادههای حاصل از این آزمایش به صورت آزمایش فاکتوریل ( فاکتور اول نوع انبار و فاکتور دوم مدت انبارداری) در قالب طرح کامال تصادفی مورد تجزیه قرار گرفت. مقایسه میانگینها با استفاده از LSD و در سطح احتمال پنج درصد انجام شد.

علاقه مندان جهت کسب اطلاعات بیشتر می‌توانند به سایت 
صنایع برودتی برادران حقیقی مراجعه کنند.


بارکد صنایع برودتی برادران حقیقی

بررسی اثرات نوع بسته بندی، مدت زمان انبارداری و دمای سردخانه بر روی خواص توت فرنگی در مدت انبارداری

چکیده

طراحی بهینه و بهره وری از فرآیند خنک سازی با جریان هوا برای به حداقل رساندن تلفات پس از برداشت محصوالت بسیار حیاتی است. هدف از این تحقیق بررسی تاثیر فرآیند خنک سازی با جریان هوا بر روی دمای مرکزی، رطوبت از دست رفته و بافت توت فرنگی است. آزمایشات تجربی بصورت فاکتوریل بر پایه طرح کامالً تصادفی در ۱ تکرار در دانشگاه فردوسی مشهد، سردخانهدانشکده کشاورزی انجام شد. فاکتور اول، نوع بسته بندی که شامل بسته های دارای منفذ و بدون منفذ و فاکتور دوم زمان انبار داری در ۴ سطح ( پس از ۲و۴و۶و۸)

روز انبار داری و فاکتور سوم میزان دمای سیال هوا در۳ سطح ۰ و۲ و ۴ درجه سانتی گراد بود. نتایج حاصل از بخش آزمایشات تجربی نشان داد که دمای سردخانه تاثیر قابل توجهی بر روی دمای مرکزی و بافت توت فرنگی ها دارد به گونه ای که با افزایش دمای سردخانه سفتی بافت توت فرنگی ها ۶۰/۲ درصدکاهش پیدا می کند. نوع بسته بندی بر روی رطوبت از دست رفته محصول تاثیر می گذارد، دربسته های منفذ دار درصد کاهش وزن از روز ۴ ام به بعد کنترل شد و با جلوگیری از تبخیر و تعرق در این نوع بسته ها مانع از پوسیدگی توت فرنگی شد. بافت توت فرنگی در روزهای ابتدایی و انتهایی انبارداری اختالف معناداری با یکدیگر نداشتند و این نشان دهنده تاثیر مثبت خنک سازی بر روی افزایش ماندگاری توت فرنگی است.

واژه های کلیدی: بسته بندی، توت فرنگی، خنک سازی، سفتی بافت

مقدمه

کاهش تلفات محصوالت کشاورزی یک موضوع بسیار مهم در سراسر جهان است. با وجود پیشرفت قابل توجه در افزایش تولید مواد غذایی در سطح جهان، تلفات پس از برداشت محصوالت هنوز هم بین ۲۵ تا ۴۵ درصد از کل تولید جهان است. استفاده از روش های بهتر پس از برداشت از طریق مدیریت، ذخیره سازی، فرآوری، بازاریابی و تحویل به مصرف کننده می تواند باعث حفظ کیفیت و افزایش ماندگاری محصول شود. در میان این تکنیک ها مدیریت دما مهمترین عامل است [۱۹۹۹, Kader and 1996., al et Emond.] توت فرنگی بانام علمی ananassaFragaria ازتیرهروزاسهمیباشد،یکیمیوههاییاستکه به خاطرعطروطعم،شکلزیبا، جذابیت رنگ وارزشغذاییباال به خصوص ازلحاظ ویتامینثوموادمعدنی طرفداران زیادی پیداکرده است.براساس آمار ۲۰۱۳ ایران با بیش از ۳۶۰۰ هکتارسطح زیرکشت توت فرنگی مقام بیستم تولید توت فرنگی درجهان را داراست . متوسط عملکرد توت فرنگی درواحد سطح در ۱۰ تن است که نسبت به تولید درکشورهای اروپای میتواند ازرشد مناسبی برخوردار گردد. مشکلات عمدهای در افزایش کیفیت و کمیت توت فرنگی وجود دارد که ازمتد ارائه برنامه ای جامع برای حل این موانع را آشکارمیسازد. .در بین روش های تجاری در دسترس برای خنک سازی مانند هیدروکولینگ و خنک سازی خالیی، خنک سازی با هوا رایج تر است و بیشتر توصیه می شود به خصوص در مورد محصولات کشاورزی که بسیار فاسد شدنی هستند. Talbot, 1988 and Thompson et al. 1998 and D Castro [2009., al et Tutar and 2005., al e

در طول سال های گذشته انواع مختلف ظروف برای بسته بندی، ذخیره سازی و عرضه میوه ها به بازار استفاده شده است. در حالیکه میوه های حساس و زود فاسدشدنی مانند توت فرنگی در ظروف تک نفره بسته بندی می شود. طراحی منافذ در بسته های کوچک و سینی برای بهینه سازی نرخ خنک سازی ضروری است [۲۰۰۴٫, al et Anderson .] یک خنک سازی سریع و مناسب از ۰ تا ۳ درجه سانتی گراد، همراه با نگهداری درجه حرارت مناسب در سراسر توزیع بازاریابی، باعث بهبود کیفیت توسط کند کردن فرآیند حرارتی )تنفس( و متوقف کردن رشد میکروبی و حداقل رساندن تبخیر رطوبت می شود .در علم تغذیه، میوه ها و سبزیجات اهمیت ویژه ای دارند. از مهمترین صفات کیفی این گروه ها بافت آنها می باشد [۱۹۹۸, Sumio and Andrew .] شناخت ویژگی های محصوالت کشاورزی اجازه می دهد، ماشین های جدید و فرآیندهای صنعتی با مشخصات کیفی اصالح شده، طراحی شوند تا خسارت کاهش و بهره دهی عملیات افزایش یابد [توکلی، ۳۱۰۰٫]

ا ین محصول چون فاسدشدنی است و ارزش باالیی دارد، برای تحویل با کیفیت به بازار نیاز به خنک سازی دارد. با توجه به مطالعات کمی که در خصوص عملیات پس از برداشت توت فرنگی در ایران و جهان صورت گرفته است و نیاز به بهبود طراحی و بهره وری فرآیند خنک سازی وجود دارد، لذا این مطالعه بر روی خنک سازی توت فرنگی انجام شد.این پژوهش اهداف زیر را دنبال می کند:

  1. بررسی تاثیر سطوح مختلف نوع بسته بندی بر دمای مرکز، رطوبت از دست رفته و بافت توت فرنگی.
  2. بررسی تاثیر سطوح مختلف مدت زمان انبارداری و دمای سیال هوا بر دمای مرکز، رطوبت از دست رفته و بافت توت فرنگی.

مواد و روش ها

آزمایشات در دانشگاه فردوسی مشهد سردخانه دانشکده کشاورزی گروه صنایع غذایی به اجرا در آمد.توت فرنگی تهیه شده از مزارع شمال کشور (استان گلستان، روستای شیرآباد) و از رقم کاماراسو بود که پس از جمع آوری به صورت تازه و سالم از مزرعه در بسته های ۳ تا ۴ کیلویی قرار گرفته و به شهر مشهد انتقال یافت.پس از انتقال میوه ها به مشهد و دانشگاه فردوسی، توت فرنگی ها در بسته های کوچک و تک نفره (۷×۱۱×۱۵سانتی متر) که تقریبا ۱۵ عدد توت فرنگی به وزن بین ۱۲۲ تا ۴۲۲ گرم مجددا بسته بندی شد (شکل ۱) و سلفون کشیده شد و هر یک جدا گانه شماره گذاری شد. با این کار توت فرنگی هایی با اندازه تقریبا یکسان در بسته خود قرار گرفتند. سپس ۸ عدد از این بسته ها در جعبه های مقوایی منفذ دار (۸×۳۱×۴۵ ) قرار گرفتند. (شکل ۲) با توجه به متفاوت بودن بسته ها از لحاظ منفذ دار بودن، در دو طرف از بسته ها منفذ هایی به اندازه ۳×۵/۰ سانتی متر تعبیه شد.

همایش-سردخانه-توت-فرنگی-صنایع برودتی حقیقی

سرعت جریان هوا از طریق دستگاه (۰۷-avm (Anemometer شد که اندازه آن ۰٫۵ تا ۱ متر بر ثانیه متغیر بود. دما درون تاسیسات خنک کننده توت فرنگی مشابه کار [۲۰۰۴٫, al et Anderson[ در طول فرآیند از ۰ تا ۴ درجه سانتی گراد بود. رطوبت اتاق خنک سازی حدود ۸۵ تا ۹۵ درصد نگه داشته شد تا آب اضافی از توت فرنگی ها تبخیر شود.آزمایشات بصورت فاکتوریل بر پایه طرح کامالً تصادفی در ۳ تکرار انجام شد . فاکتور اول، نوع بسته بندی که شامل بسته های دارای منفذ و بدون منفذ و فاکتور دوم زمان انبار داری در ۴ سطح (پس از ۲ ،۴ ،۶ و۸ ) روز انبار داری و فاکتور سوم میزان دمای سیال هوا در ۳ سطح ۲ ،۰و۴ درجه سانتی گراد میباشد. پس از بسته بندی و قرار گیری بسته ها در سینی و قرار دادن آن ها در سردخانه هر ۲ روز (۲ ،۴ ،۶ و ۸ روز پس از انبار داری) دمای مرکز توت فرنگی ها اندازه گیری شد. این اندازه گیری به وسیله ی ترموکوپل نوع K که از طریق سوکت مخصوص به دیتاالگر مدل (۹۴۷SD-TM ) متصل شده و سر ترموکوپل وارد توت فرنگی ها شده و دمای نشان داده شده در دیتاالگر ثبت شد.بسته های توت فرنگی قبل از قرار گیری در سردخانه توسط ترازوی با دقت یک صدم گرم وزن شدند و دمای هر یک با توجه به شماره مخصوص آن ها یادداشت شد. سپس هر ۰ روز پس از پایان انبارداری مجددا وزن شدند و رطوبت از دست رفته از طریق معادله زیر بدست آمد:

همایش-سردخانه-توت-فرنگی-صنایع برودتی حقیقی

سفتی به ع توت فرنگی ها نوان شاخصی از تغییرات بافت توت فرنگی توسط دستگاه بافت سنج(,Olsen Tinius UK, H5KS ) اندازه گیری گردید . قطر پروب مورد استفاده ۵ میلی متر، سرعت نفوذ ۱۰ میلی متر بر دقیقه و عمق نفوذ در توت فرنگی ۱ سانتی متربود (۲۰۰۳, ASAE .) سفتی به صورت بیشترین نیروی مورد نیاز (بر حسب نیوتن) برای ایجاد سوراخ و نفوذ به این عمق ثبت شد. ( شکل ۳ ) دستگاه که به PC متصل بود به صورت نمودار در نرم افزار EXCEL خروجی آن بدست آمد. میزان نیرو در عمق یک سانتی متر برای هر توت فرنگی مورد آزمایش ثبت شد. ( شکل ۴)

همایش-سردخانه-توت-فرنگی-صنایع برودتی حقیقی

برای تجزیه آماری دادهها افزارنرم افزار ۱۷ minitab استفاده شد. آنالیز واریانس و مقایسه میانگینها با استفاده از آزمون توکی در سطح احتمال ۵ درصد انجام شد. شکل ها نیز با نرم افزار Excel رسم شدند.

نتایج و بحث

نتایج حاصل از آزمایش نشان داد که کاهش وزن بسته های توت فرنگی در دماهای ۰ و ۲ درجه سردخانه اختلاف معنی داری با یکدیگر ندارند ولی دمای ۴ درجه سانتی گراد با دماهای دیگر اختالف معنی داری دارد (شکل ۵) نتایج آزمایش نشان داد که با افزایش دمای ورودی توت فرنگی ها رطوبت بیشتری از دست می دهند و وزن آن ها بیشتر کاهش پیدا می کند از این رو بهتر است از دماهای پایین تر ( ۰ یا ۲ درجه ) استفاده شود. چون دماهای پایین تر تاثیر مثبت تری در ممانعت از کاهش وزن محصول داشت.این نتیجه همچنین با نتایج کار فیکین و همکاران ( ۱۹۹۶ ) مطابقت دارد که یک خنک سازی سریع و مناسب از ۰ تا ۳ درجه سانتی گراد، همراه با نگهداری درجه حرارت مناسب در سراسر توزیع بازاریابی، باعث بهبود کیفیت توسط کند کردن فرآیند حرارتی ( تنفس ) و متوقف کردن رشد میکروبی و حداقل رساندن تبخیر رطوبت می شود.دمای سردخانه بافت توت فرنگی ها را تحت تأثیر قرارداد این نتایج بیانگر کاهش قابلتوجه سفتی توت فرنگی ها به میزان ۶۰/۲ درصد تحت تأثیر افزایش دمای ورودی شد که این روند کاهش سفتی با افزایش دما افزایش یافت. از آنجایی که طبق نتایج این آزمایش بافت توت فرنگی ها با افزایش دما سفتی خود را ازدست می دهد باز هم پیشنهاد می شود در دماهای پایین تر در سردخانه نگهداری شود. این نتیجه با نتیجه خانکشی و همکاران مطابقت دارد که نگهداری توت فرنگی در دمای پایین تر باعث حفظ کیفیت و سفتی بهتر محصول می شود و در نتیجه باعث بازارپسندی بهتر آن می شود. آنالیز دادهها نشان داد که نوع بسته بندی در طی زمان بر بافت توت فرنگی ها مؤثر نبوده است. این در حالیست که بسته های منفذ دار ۷/۷۹ درصد از لحاظ بافت سفتی بیشتری نسبت به بسته های بدون منفذ دارند. این نشان از ماندگاری بیشتر توت فرنگی ها در این بسته هاست.

با توجه به نتایج بهدستآمده از آنالیز دادهها، همانطور که در شکل نشان داده ۶ شده است. کاهش وزن در روزهای دوم با چهارم و همین طور کاهش وزن در روزهای ششم با هشتم انبارداری اختالف معناداری با یکدیگر ندارند ولی روزهای ابتدایی با روزهای انتهایی اختالف معناداری دارند. این نتایج نشان می دهد که کاهش وزن از روز چهارم به بعد کنترل می شود.تجزیه واریانس دادهها نشان داد که هرچند مدت انبارداری افزایش می یافت سفتی توت فرنگی ها کاسته می شد اما این کاهش قابل توجه نبود از لحاظ آماری معنادار نبود. از این رو می توان نتیجه گرفت خنک سازی نتیجه مثبتی بر روی ماندگاری توت فرنگی داشته است.این نتایج با نتایج کریسیستو و همکاران (۱۹۹۹) درتحقیقی دیگر که بر روی میوه کیوی صورت گرفت ،

همخوانی دارد که با افزایش زمان انبارداری میزان مواد جامد محلول افزایش و سفتی آن کاهش می یابد.

همایش-سردخانه-توت-فرنگی-صنایع برودتی حقیقی

منابع

همایش-سردخانه-توت-فرنگی-صنایع برودتی حقیقی
همایش-سردخانه-توت-فرنگی-صنایع برودتی حقیقی