سردخانه-های-نگهداری-رطب-و-خرما-در-شهر-خشت-صنایع برودتی حقیقی

بررسی وضعیت احداث کارخانه های بسته بندی و سردخانه های نگهداری رطب و خرما در شهر خشت ( بخش ۱ )

چکیده

درسال های اخیر توجه به کیفیت و شکل ظاعرذی محصوالت کشاورزی جهت جذب مصرف کننده و شیوه های نگهداری جهت عرضه به موقع محصول به بازار فروش به عنوان امری مهم مدنظر قرار گرفته است.هدف از این مطالعه ( تحقیق ) بررسی وضعیت احداث کارخانه های بسته بندی و سردخانه های نگهداری رطب و خرما در شهر خشت به منظور ترسیم از جامعه .موردنظر است روش تحقیق برای انجام این تحقیق از شیوه کیفی بهره گرفته شده است. شیوه کیفی استفاده شده برای تهیه پروفایل جامعه موردنظر روش تحقیق ارزیابی سریع براساس شیوه مصاحبه باز و شیوه مشارکتی بود. ابزارهای استفاده شده در تحقیق حاضر عبارت بود از نقشه اجتماعی و تهیه یادداشت از مطالب گردآوری شده بود. وسعی شده است باروش مطالعه موردی ژرفانگر ،تمامی ابعاد مورد بررسی قرار گیرد . یافته های پژوهش حاضر نشان داد که خشت یشهر ک شهر نسبتا خودکفا می باشد که با احداث کارخانه های بسته بندی و سردخانه های نگهداری رطب و خرما در شهر و توجه به ابعاد مختلف پیشرفت، تحوالت جدیدی را موجب شده است .

واژگان کلیدی: بسته بندی، کارخانه،رطب،خرماخشت

مقدمه

امروزه توجه به صنعت و صنایع مخصوصا صنایع غذایی اهمیت زیادی یافته اند. محصوالت کشاورزی هرچه مراحل ، کاشت ، داشت و برداشت آنان اصولی تر باشد، محصول مرغوب تری به بازار عرضه می شود. اما مهم تر از اینها، بسته بندی محصوالت است که عالوه بر نگهداری بهتر محصول کشاورزی، عاملی مهم برای رونق تقاضا جهت محصول است . ازجمله محصوالت مهم که در سال های اخیر به نوع و حجم بسته بندی آنان توجه وافری شده است ، خرما و رطب است. و در این راستا احداث کارخانه ها ی بسته بندی و سردخانه های نگهداری رطب و خرما در شهرهای خرماخیز کشور اهمیت زیادی یافته است . دراین گزارش علمی هدف این است که عالوه بر بررسی انواع خرما و وضعیت تقریبی آن در کشور و به طور خاص در شهرخشت ، تاثیرات احداث کارخانه ها ی بسته بندی و سردخانه های نگهداری رطب و خرما بر وضعیت عمومی و اشتغال و فواید و مضرات آن بررسی شود.

روش تحقیق

جامعه آماری شهر خشت و جهت جمع آوری اطالعات عالوه برتجربیات شخصی و باغدار بودن خود و خانواده ام ، از شیوه مصاحبه باز و شیوه مشارکتی سود برده ام . بدین شیوه که در فاصله زمانی داشت و برداشت محصول سال ۴۹۳۱ ، با شرکت و همکاری در برداشت محصول به شیوه داوطلبانه ، اطالعاتی را بدست آورده و فیش برداری کردم و سپس با اتمام کار به تعدادی از افراد مسن و باتجربه ومسئوالن نهادهای مختلف ازجمله بخشدار و شهردار ، رییس آموزش و پرورش و کیته امداد امام خمینی )ره( و جهاد کشاورزی و آبیاری و دهداران و اعضای شورای اسالمی ، باغداران و کارخانه داران مراجعه کرد ه و تا جایی به جمع آوری اطالعات پرداختم که به اصطالح مشهور در روش تحقیق بنیادی نظریه ا به اشباع ی رسیدم یعنی اطالعات تکراری شده بودند و نکته جدیدی دیگر عنوان نمی شد و در پایان تعداد مشارکت کنندگان ۲۸ نفر رسید.

یافته ها

موقعیت جغرافیایی و جمعیتی شهرخشت

بخش خشت یکی از ۶ بخش شهرستان کازرون .است شهر خشت مرکز این بخش می باشد که در سال در ۱۳۶۹ تقسیمات کشوری شهر شده است اما همواره از روستاهای بزرگ و مهم استان فارس بوده است به گونه ایی که در زمان انقالب به دلیل مبارز بودن مردمش ، تنها روستایی بوده است که در آن حکومت نظامی برقرار می شد ( دهقانی، ۱۳۹۲ )این شهر

( روستای تا قبل از سال ۱۳۶۹ ) در سال ۱۳۴۸ صاحب شهرداری شده است و امکانات آب و برق در همان سال برای تمام خانه های روستا نصب شده و تلفن درسال ۱۳۷۰ و لوله کشی گاز نیز در سال ۱۳۹۰ به اتمام رسیده .است و دارای دو دهستان امامزاده محمد و بورکی است. این بخش در سال ۱۳۸۷ با تقسیم بخش خشت و کمارج به دو قسمت، مستقل گردید. خشت در ۵۵ کیلومتری جنوب غربی کازرون و ۱۸۰ کیلومتری جنوب غربی شیراز در استان فارس قرار دارد. مساحت شهر ۳۰ کیلومتر مربع و ارتفاع از سطح دریا ۵۲۵ متر است ، (اطلس گیتاشناسی استان های ایران ۱۳۸۳)

بخش خشت حدود ۲۰ هزار نفر جمعیت داردکه طبق سرشماری ۱۳۸۵ حدود ۱۱ هزار نفر از این جمعیت ساکن شهر خشت می باشند.( سرشماری آمار و نفوس ومسکن ۱۳۸۵) ، زبان مردم خشت فارسی با لهجه فارسی محلی و دین آنان اسالم شیعه است . دیرینگی خشت حداقل به اوایل دوران اسالمی می رسد که از توابع شهر بیشابور به شمار می رفته است. بازمانده های شهر قدیمی خشت مجاور خشت کنونی از مکان های دیدنی آن است. مهم ترین زیارتگاه مردم ، امامزاده علی است که در روستایی به همین نام در مجاورت شهر خشت قرار دارد و گلزار شهدای خشت هم در آنجا واقع شده است. منطقه دارای آب و هوائی گرم که در فصل تابستان میانگین دما به ۴۰ درجه سانتیگراد میرسد و متوسط بارندگی در سال ۴۰۰ میلیمتر میباشد . آب و هوای این منطقه یعنی خشت که جزئی از مناطق محروم کشور به شمار میآید بهاری کوتاه و بسیار زیبا دارد اما در تابستان از آب و هوایی بسیار گرم و تا حدودی شرجی برخوردار است،، پاییز در این منطقه ترکیبی از تابستان و زمستان است، ایام زمستان کوتاه اما سرد و خشک میباشد. عموماً نوروز در خشت از اوایل اسفند ماه شروع و تا اول سال نو ادامه دارد. بدلیل گرمای به وجود آمده مردم جهت گذراندن سیزده بدر مجبورند به مناطق خارج منطقه مراجعه نمایند . محصوالت خشت خرما، جو و گندم و صیفیجات است که انواع خرمای این دیار بسیار ممتاز و صادراتی است. اقتصاد این شهر مبتنی بر کشاورزی است. منطقه خشت و کنار تخته با پنج هزار و ۵۰۰ هکتارو حدود یک میلیون یکصد اصله نخل،عمده منطقه تولید خرما در شهرستان کازرون است. ۸۰ درصد از برداشت به صورت رطب تر است که به بازارعرضه می شود ویا در سردخانه ها نگهداری می شود و۲۰ درصد هم به صورت خرما در بسته های یک کیلویی و دو کیلویی و سه کیلویی به بازار عرضه می شود. مرغوب ترین خرمای خشت کبکاب است که به دلیل مرغوبیت عالوه برعرضه در بازارهای کشور به کشورهای حاشیه خلیج فارس وکشورهای اروپایی نیز صادر می شود. .( خسروانی،۱۳۸۸) پیش بینی می شود هرسال در شهرستان کازرون بیش از ۶۰ هزار تن محصول خرما و رطب برداشت شود که البته به دلیل خشکسالی وکمبود آب احتمال کاهش آن است و بیشتر این محصول مربوط به منطقه خشت می باشد. درسال های گذشته بخش عمده ای از محصول خرما در سردخانه ها روی دست کشاورزان ماند که علت آن عدم بازاریابی وعدم صادرات بود. محصول نخل ها در سه نوبت برداشت می شود اولین نوبت به صورت خارک است که از نیمه مردادماه آغازمی شود،دوم به صورت رطب تر که از نیمه های شهریور شروع شد و تا نیمه اول مهرماه ادامه خواهد داشت وسومین مرحله خرما است که از نیمه دوم مهرماه شروع می شود وتا اوایل آبان ماه ادامه دارد.

صنایع دستی

در منطقه خشت از شاخه درخت نخل که به آن ” پیش ” گفته می شود چند نوع صنایع دستی ساخته می شود که همگی در برداشت محصول خرما به کار می رود. یکی از این صنایع بافتن سبدی است که برای پایین آوردن خرما از درختان استفاده می شود نوع دوم صنایع فرشی است به نام تک یا ترک که خرما روی آن پهن می کنند تا با زمین فاصله داشته باشد سومین صنایع بافتن دوغاله است که جنبه تزئینی دارد وخارک در آن نگه می دارند و برای هدیه به دیگران است. (دهقانی، ۱۳۹۲)

علاوه بر این از خرما، زنان خانه دار چند نوع غذای محلی درست می کنند که حلواهای محلی وچند نوع رنگینک است که با کنجد وگردو ساخته می شود وبجای دسراز آن در زمستان استفاده می کنند. ( پایگاه اطالع رسانی خشت )

خرما و تاریخچه آن

واژه خرما ریشه و بنیاد فارسی داشته و از زبان فارسی به زبان مالزیایی و اندونزیایی ترکی، اردو، هندی به سوی شرقی و یونانی به سوی غربی وارد شده است. (لغت نامه دهخدا).

خرما گیاهی تک لپه ای و گرمسیری جزو تیره نخل هاست که میوه اش خوراکی و دارای هسته ای سخت و پوست نازک و طعم شیرین که به شکل خوشه ای بزرگ از شاخه آویزان می گردد و برگ های آن بزرگ است. ارتفاع نخل به ۱۰ تا ۲۰ متر یا بیشتر می رسد

به میوه نرسیده خرما ” خارک ” یا ” خرک ” یا کنگ و در زبان عربی ” حبابوک ” گفته می شود . رطب مرحله قبل از رسیدگی کامل خرماست که رطوبت بیشتر و قند کمتری نسبت به خرمای کامال رسیده دارد. تمتم قسمت بریکای میوه خرما ، گوشتی و محتوای مواد غذایی است .

خرما از دوران باستان در رژیم غذایی انسان وجود داشته است و یکی از قدیمی ترین میوه های کشت شده توسط .انسان بوده است درحت خرما در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری از جمله ایران کشت می شود . دارای خرما ۲۵ درصد ساکاروز، ۵۰ درصد و مواد آلبومینوئیدی، ،[گلوکز] و پکتین درصد آب می باشد . به علاوه دارای ویتامین مانند ویتامین مختلف های A،B،C،E و مقداری املاح معدنی میباشد .

از برگ خرما درخت شاخه و سبد تهیه زیرانداز و کنند می . از هسته آن ومحلی ناننوعی از عسل و شراب خرما میوه وشهد. خرما درخت هسته صحرا مردم را و کرده آرد از آن نان می پزند یا هسته را بو و داده از آن استفاده قهوه عنوان به زیرا کنند می دم کرده آن و است مطبوع بسیار یا این حتی در را در آب و کرده خیس روز چند برای غذای عنوان به مقوی به شترهای خود میدهند.

هم چنین پاجوش های اضافی درخت را از تنه اصلی جدا کرده و در دو مورد از آن استفاده می کنند :

اول: برای به زیر کشت بردن زمین ها و ایجاد نخلستان جدید

دوم: استفاده از پنیرک نخل، در بین برگ های درخت خرما ، جایی که به آن ” قبه ” می گویند ، محصول سفید رنگ و خوشمزه ایی وجود دارد که در واقع محل اصلی رویش خوشه های خرما است. پس از به اصطالح “کشتن ” نخل این محصول را جدا کرده و می خورند

در مناطق خرما خیز ایران اصطلاحات و واژه های فارسی زیادی در ازتباط با نخلکاری رواج دارد که به برخی از آنها اشاره میشود:

* مچ مُغ مُخ، یا مُه به معنی نخل هم است . هرمز منطقه و تنگه نام هم از تشکیل هورمزد و هرمزد و اهورامزدا .است شده

* فَسیل: .خرما درخت اصلی ساقه در جیرفت به گفته نخل پاجوش می شود

* تیم: هر چه ازفسیل بروید اعم ازپاجوش و تنه

* فسیل تیم : آنچه در اصلی تنه کنارمیروید

* مه کُشَک یا مخ کش : درختچه ای که از تنه فسیل برآید در بم نرماشیر به جنگ آنها می گویند.

* آباز : گردی که از نخل نر ترشح می‌شود.دربم] و نرماشیر به آنها بو می گوبند.در جیرفت و میناب به آن ایوار می گویند.

* [[گله‌بشکن]] یا ترکی: از آفت‌های نخل.

* تازوع: سوسکی از آفت‌های نخل.

* مشتاب: اتاقک یا سیلویی برای دانه‌دانه کردن و شیره گیری از خرما.

* پنگ: خوشه

* تاره: خوشه نخل. زمانی که در غلاف خود قرار دارد و هنوز چوبی نشده است .

* پریچه يا پیرچه: الیاف اطراف برگ خرما که چسبیده به تنه درخت است. پربچه در بعضی مناطق به‌عنوان اسکاچ نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. در استان بوشهر همان « لیف » نامیده می شود .در جیرفت به آنها سیس می گویند. دربم و نرماشیر به آنها سی سی می گویند.

* پیش: برگ درخت خرما

* پاگنه: انتهای پیش که متصل به درخت خرما است. در استان بوشهر این بخش « تاپول »نامیده می شود .درجیرفت به آنها تگ می گویند. در بم و نرماشیر به آنها لتی می گویند.

* ذُم باز: خرمایی که نیمی از آن رسیده و حالت رطبی داشته و نیمه ی بالایی به حالت خارک یا نارس باشد ( لغتنامه دهخدا)

اکثر اصطلاحات در شهر خشت شبیه به اصطلاحات مورد استفاده در بوشهر می باشد . مصرف سرانه خرما در ایران ۷ کیلوگرم است که میانگینی از سرانه مصرف ۲۵ کیلوگرمی استان های جنوبی و ۱ کیلوگرمی سایر استان ها میباشد. در ایران به طور سالانه، ۱ میلیون تن خرما تولید میشود که عمده مصرف داخلی آن در ماه رمضان صورت میگیرد. از میان محصول خرمای هر سال ایران، ۱۰ درصد برای صادرات به کشور های دیگر اختصاص می یابد. ۵۰ درصد به مصرف داخلی می رسد و ۴۰ درصد هم در مراحل مختلف برداشت محصول ضایع شده و از بین می روند.

انواع درخت نخل در شهرخشت

مشهورترین نوع درخت نخل ” کبکاب ” است که درخت نخل درجه یک است ، درخت نخل های درجه دو زیادی وجود دارند ازجمله قصب،شکر،مکتیب،قندی،شیخ عالی، زین ،کنگونی،رسول اللهی،دو بری،سمبرون،هلووی،خشخار ،قابی،عالی،الدینی سمرقندی،نوبر،خاصه جهرمی و شابی.

محصولات مشتق شده ازخرما در خشت

علاوه بر رطب و خرما در انواع مختلف که مهمترین وپراستفاده ترین محصول درخت نخل است ، محصولاتی که فرآوری می شوند مانند کیک و کلوچه خرمایی ،لواشک،چیپس خرمایی،شیره، شیره و ارده ، شکالت خرمایی و سرکه خرما نیز وجود دارد . درضمن نوعی از خرمای درجه ۲ خشت که تقریبا شبیه خرمای جهرم خشک است شبیه تخمه و دیگر تنقالت،به صورت کیلویی و فله ایی به فروش می رسد به نام قصب که البته در شهرهای دیگر به نام ” قصبک ” مشهورند، نیز طرفدار زیادی دارند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *