بررسی اثر اسانس مرزه و زیره سیاه بر کنترل قارچ Aspergilus parasiticus بر روی گلابی در شرایط سردخانه-صنایع برودتی برادران حقیقی

بررسی اثر اسانس مرزه و زیره سیاه بر کنترل قارچ Aspergilus parasiticus بر روی گلابی در شرایط سردخانه

کیده

سالانه استفاده از قارچ کش ها و سموم شیمیایی سلامت محصولات کشاورزی و در نتیجه سلامت جامعه را به مخاطره انداخته است. به این موجب در اين آزمایش اثر اسانس دو گونه گیاهی مرزه S.laxiflora و زیره سیاه B.persicum در غلظت های ۱۰۰ و ۲۰۰ میکرولیتر بر لیتر بر روی قارچ Aspergillus parasiticus در شرایط سردخامه مورد ارزیابی قرار گرفت. گلابی های سالم با سوسپانسیون ۱۰۶ از قارچ A.parasiticus تلقیح شد. هر ۱۵روز میزان رشد قارچ بر روی میوه ها مورد ارزیابی قرار گرفت و مشخص شد که اسانس مرزه در غلظت ۲۰۰ میکرولیتر بر لیتر بیشترین آثر را بر کنترل این قارج داشته است. اختلاف بین سطوح اسانس در سطح احتمال۰٫۰۱ معنی دار بود اما اختلاف معنی داری بین اسانس مرزه و زیره سیاه مشاهده نشد اما اسانس مرزه اثر بیشتری را داشت. نتایج بدست آمده نشان داد که استفاده از این اسانس ها می تواند از رشد قارچ A.parasiticus در سردخانه محافظت کند و یکی از راه های موثر در کنترل عوامل قارچی می باشد.

مقدمه

یکی از مهم ترین مسائل در کشاورزی بروز ضایمات محصولات باغی و زراعی ناشی از حملات قارچ ها است که همه ساله خسارات زیادی را به جهان وارد می سازد. از سوی دیگر موجب از دست رفتن بخشی از مواد غذایی و به خطر افتادن سلامت جامعه ناشی از تولید سموم قارچی و مصرف قارج کش ها و آفت کش های شیمیایی جهت از بین بردن آنها می شود. در ایران سالانه ۳۰ تا ۵۰ درصد محصولات کشاورزی به عنوان ضایعات از بین می رود که ۱۵ درصد آن ناشی از حمله قارچ ها در زنجیره ی تولید در مراحل
کاشت، برداشت و نگهداری در سردخانه می باشد /۱,۵/. آثار سوء مصرف قارچ کش ها و سموم شیمیایی به جامعه جهانی ابت گردیده است که اکثر قریب به اتفاق کشورهای دنیا به تولید محصولات ارگانیک یا محصولات عاری باقی مانده از الاینده های مضر مانند سموم. حشره کش ها و قارج کش ها برای مصرف کنندگان و محیط زیست زیان بار باشد روی آورده اند/۳/ از سوی دیگر میکروار گانیسم ها و حشرات در مقابل اين سموم مقاوم شده اند و هر روز نیاز به فرمولاسیون جدید برای نابودی آنها می باشد [۴/.
جامعه جهانی امروزه به مبارزه با میکروارگانیسم های زیان بار از طریق روش های ایمن و کم خطر چون استفاده از گیاهان اسانس دار روی آورده است /۶۸/. مرزه با نام علمی Satureja laxiflora از خانواده ی نعناعیان و زیره سیاه با نام علمی Bunium persicum از خانواده ی چتریان از گياهان اسانس دار هستند که در کنترل قارچ ها مفید بوده و به طور چشمگیری قارچ کپک خاکستری پیاز را کنترل می کنند/۱۰/. آویشن و مرزه اثر بازدارندگی محسوسی در کنترل رشد قارج Aspergilus parasiticus داشته اند که بهترین اثر در غلظت ۲۰۰ppm گزارش شده است/۱۰/. همجنین اسانس دارجین. میخک. آلدئید
سینامیک و اوژتول بر کنترل رشد Aspergillus parasiticus و تولید آفلاتو کسین در محیط کشت مورد بررسی قرار داده و نشان دادند که اثر این مواد در کنترل رشد کپک بیشتر از کنترل تولید سم می باشد۷۷/, آثار ضد قارچی ۱۶ گیاه دارویی با ۳ قارج کش صنعتی مقایسه شد که مشخص شد از میان تیمار های مورد استفاده میخک. دارچین و خردل بیشترین بازداری را محیط کشت قارچ داشتند ۹۷ در این آزمایش سعی شده است تا اثرات اسانس دو گونه ی گیاه دارویی در کنترل قارج Aspergillus parasiticus بر روی میوه ی گلابی در شرایط سردخانه مورد بررسی قرار گیرد.

اسانس گیری و تعیین مقدار موثر

گیاهان مرزه Satureja laxiflora و زیره سیاه Bunium persicum از باغ گیاهان دارویی استان همدان جمع آوری شده و به مدت ۸ روز در سایه و دمای آزاد خشک شد. اندام گیاهی خشک شده توسط دستگاه کلونجر اسانس گیری شد. پس از آن اسانس های بدست آمده پس از خالص سازی در سیسه های تیره رنگ در یخچال در دمای ۴ درجه سانتیگراد نگهداری شد.غلظت های ۱۰۰ و ۲۰۰ میکروگرم بر لیتر از هر یک از اسانس ها توسط آب مقطر استریل و tween80 رقیق گردید

تهیه و آماده سازی سوش خالص قارچ و سوسپانسیون قارچ

سویه خالص قارچ
Aspergillus parasiticus به صورت آمپول لیوفیلیزه در محیط کشت PDA وزاپک آگار(Czapeck Agar) در دمای ۲۴ درجه فعال و تکثیر گردید. گونه های تکثیر شده مجددا به لوله های آزمایش حاوی PDA منتقل شده و به مدت ۷ روز در انکوباتور در ۲۵ در جه یانتیگراد نگهداری شد تا هاگ ها به صورت کامل رشد نمایند. پس از ۷ روز که سطح محیط کشت کاملا پوشیده از قارچ شده بود توسط محلول استریل tween80 در غلظت ۰/۰۵ درصد کاملا زدوده شد. سپس توسط صافی های شیشه ای استریل میسلیوم های قارچ جدا شده و هاگ کپک وارد یک ارلن مایر ۵۰۰ میلی لیتر استریل گردید و رفت آن طوری تنظیم شد که در هر میلی لیتر سوسپامسیون ۱۰۶ هاگ وجود داشته باشد.

تلقیح قارچ و اسپری اسانس ها

نمونه های گلابی سالم در دسته های ۱۰تایی تهیه شده و توسط محلول هیپوکلرید سدیم %۲ ضد عفونی گردیدند. میوه ها درون سوسپانسیون قارچ ۱۰۶ spor/ml به مدت ‎٩۰‏ ثانیه فرو برده شده سپس پس از آبکشی و خشک کردن بر روی آنها غلطت های تهیه شده از هریک از اسانس ها به طوری که تمامی سطح میوه را در بر گیرد اسپری شد. بر روی تیمار شاهد که با قارچ تلقیح شده بودند اسپری صورت نگرفت.
دسته ای دیگر نیز به عنوان شاهد بدون تلقیح با قارج به منظور کنترل الودگی های احتمالی و مداخله گر سردخانه ای بدون هیچ گونه عملیاتی نگهداری گردید.

نمونه ها به مدت ‎٩۰‏ روز در سردخانه با درجه حرارت ۰ ± ۱ و رطوبت ۸۰±۵ نگهداری شده و هر ۳۰ روز میزان رشد کیک اندازه گیری شد.

روش اندازه گیری

روش ندازه گیری بدین ضورت بود که یک میوه با خطوط فرضی به ۸ قسمت تقریبا مساوی به ضورت طولی تقسیم شد و مشاهده آثار کپک در هر قسمت برابر ۱۲٫۵% الودگی گزارش شد که بدین صورت هر میوه می توانست بین صفر. ۱۲/۵ ۲۵ ۳۷/۵ ۵۰ ۶۲/۵ ۷۵ ۸۷/۵ و ۱۰۰ درصد الودگی را شامل شود.(۶)

این آزمایش با ۶ تیمار آزمایشی شامل غلظت های ۱۰۰ و ۲۰۰ میکرولیتر بر لیتر از دو اسانس مرزه و زیره سیاه و دو تیمار شاهد شامل شاهد تلقیح شده با قارچ و شاهد تلقیح نشده در ۳ تکرار در قالب طرح بلوک کامل تصادفی انجام گرفت و توسط آزمون جند دامنه ای دانکن در سطح احتمال p<0.05 مقایسه میانکین گردید و حداقل مبزان اختلاف تعیین شد.

با توجه به نتایج بدست آمده اسانس ها به طور چشمگیری کپک را کنترل نمودند. بیشترین کنترل در تیمار اسانس مرزه با غلطت ۲۰۰ آمیگروگزم بر لیتر معاهده شداقتلاف بین غلظت های ۱۰۰ و ۲۰۰میگرولیتر بر لیعر در سظع احتمال ۰/۰۵ معنی دار بود همه میوه ها در تیمار شاهد تلقیح شده با قارچ ۱۰۰% دچار آلودگی شده و از بین رفتند و میوه های تیمار شاهد تلقیح نشده با قارچ ۸۸/۰۲% دچار آلودگی شدند که با اسپری اسانس مرزه با غلظت ۱۰۰ میکرولیتربر لیتر به یکباره آلودگی از ۸۹/۵‏ به ۱۷/۷ کاهش یافت که این امر نشان دهنده اثر قوق اسا نس است. میزان آلودگی در تیمار اسانس زیره سیاه نیز ۱۰۰ میکرولیتر از اسانس زیره سیاه آلودگی به ۲۰/۸% کاهش داشته است.
تجزیه واریانس داده ها نشان داد که در بین سطوح ۱۰۰ و ۲۰۰میکرولیتر غلظت ۲۰۰میکرولیتر بر لیتر اثر بیشتری داشت که این اختلاف در سطح احتمال ۰/۰۱ معنی دار بود. اختلاف بین اسانس مرزه و زیره سیاه معنی دار نبود(جدول ۱). با توجه به مقایسه میانگینی که توسط آزمون دانکن در سطح احتمال ۰/۰۵ صورت گرفت مشخص شد که تیمار شاهد و ۱۰۰ و ۲۰۰میکرولیتر بر لیتر از هریک از اسانس ها به یکدیگر اخلاف معنی داری دارند(جدول ۲).

بررسی اثر اسانس مرزه و زیره سیاه بر کنترل قارچ Aspergilus parasiticus بر روی گلابی در شرایط سردخانه-صنایع برودتی برادران حقیقی
بررسی اثر اسانس مرزه و زیره سیاه بر کنترل قارچ Aspergilus parasiticus بر روی گلابی در شرایط سردخانه-صنایع برودتی برادران حقیقی

بحث

اختلاف بین تیمار شاهد و تیمار ۱۰۰میکرولیتر از هریک از اسانس ها بسیار چشمگیر بود که این اختلاف در بین تیمار ۱۰۰ و ۲۰۰میکرولیتر بر لیتر کمتر بود(شکل۱). بیشترین ترکیب موجود در مرزه carvacrol و در زیره سیاه cuminaldehyde است که این خاصیت ضد میکروبی به دلیل وجود اين ترکیبات در اسانس این گیاهان است(اردلانی و همکاران ۱۳۹۰)ترکیبات فنلی از ترکیبات موثر در کاهش آلودگی قارچی و میکروبی هسنند که یکی از موثر ترین این ترکیبات carvacrol است[۶,۷]. از نتایج بدست آمده می توان استنباط نمود که ترکیبات فنلی موجود در اسانس گیاهان اثرات خوبی بر روی کنترل قارچ های زیان بار در سردخانه داشته و می تواند در مقایسه با ترکیبات
شیمیایی دیگر که به منظور کنترل این قارچ استفاده می شوند برتری داشته باشند. لذا با توجه به نتایج بدست آمده بهترین غلظت مورد استفاده غلظت ۲۰۰میکرولیتربر لیتر از اسانس مرزه است.این امر نیازمند تحقیقات گسترده تری در زمینه نحوه ی استفاده و میزان اثرگذاری بر روی طعم و خصوصیات ظاهری میوه ها می باشد. از سوی دیگر با استفاده از این روش می توان از بروز خطراتی زیست محیطی که ممکن است به دلیل استفاده از مواد شیمیایی بوجود آید جلوگیری نمود. اگرچه تهیه فرمولاسیون مناسب و مطمئن و نیز حذف رایحه ناشی از اسانس به تحقیقات بیشتری نیاز است.

بررسی اثر اسانس مرزه و زیره سیاه بر کنترل قارچ Aspergilus parasiticus بر روی گلابی در شرایط سردخانه-صنایع برودتی برادران حقیقی

نتیجه گیری

با استناد بر نتایج بدست آمده از این تحقیق می توان چنین نتیجه گیری کرد که اسانس ها می توانند به صورت چشمگیری از رشد قارچ ها و عوامل مخرب بر روی میوه ها در شرایط نگهداری سردخانه جلوگیری کنند. از سوی دیگر به دلیل کم خطر بودن اسانس های گیاهی می توان به عنوان جایگزین سموم شیمیایی و قارج کش های صنعتی از آنها استفاده کرد. مرزه و زیره سیاه نیز از دسته گیاهان اسانس دار هسننند که می توان جهت جلوگیری از رشد قارچ به خصوص قارچ A.parasiticus در سردخانه از آنها استفاده نمود.

منابع

۱- اداره کل آمار و اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی.۱۳۷۷.بررسی ضایعات محصولات باغی و زراعی کشور معاونت برنامه ریزی و پشتیبانی اداره کل امار و اطلاعات. وزارت جهاد کشاورزی» تهران۲- اردلانی ح ر. قاسمی ص. مرادی پ. ۱۳۹۰. بررسی اثر اسانس S.laxiflora و B.persicum بر روی کنترل کیک خاکستری پیاز. . ششمین همایش ایده های و د رکشاورزی, دانشگاه ازاد اسلامی واحد خوراسگان۳- حیدری ح.۰ ۱ اصف. ٩۱۳۵.صنایع‏ تولید آفت کش های غیر شیمیایی.گزارش علمی و ففنی وزارت صنایع و معادن, انتشارات دانشگاه تهران bo۴- قاسمی ص. اردلانی ح ره حکیمی. ل. ۱۳۹۰.بررسی اثر اسانس مرزه و زیره سیاه بر روی حشره کامل شپشه آرد Tribolium confisum ششمین
همایش ایده های نو د رکشاورزی» دانشگاه ازاد اسلامی واحد خوراسگان ۵- مسکوکی, ع م. مرتضوی س, ع. ۱۳۸۳. تاثیر اسانس ها ی آویشن و زنیان در کنترل رشد قارچ Aspergillus parasiticus روی گلابی در سردخانه. علوم و فنو نکشاورزی و منابع طبیعی؛ سال هشتم, شماره دوم ۲۱۴-۲۰۷

۶ -Antonov, A., A. Stewart and M. Walter. 1998. Inhibition of conidium germination and mycelial growth of Botrytis cinerea by natural products. Newzealand. Hort. Food research Center, Counterbury 7 -Bullerman, L. B., Y. Lieu and A. Sally. 1977. Inhibition of growth and aflatoxin production A.parasiticus by cinnamon and clove oils aldehyde and eugonol J.Food Sci,42:1107-1109

۸ -Khatune, N.A., Islam, M.E., Rahman, M.A.A., Baki,M.A., Sadik, G. and Haque, M.E., 2002. Pesticidal activity of a novel coumestan derivative isolated 9 -Muftah. A., B.Liyod. 1982. Camparative antimyocotical effects of selected herbs, spices, plant components and commercial antifungal agents. J.Food. Prot. 45:1298-1301 10 -Svoboda KP,RKM Hay,1990,Growing summer savory(satureja hortensis) in Scotland,quantitative and qualitive analysis of the volatile oil and factors influencing oil production. J.Sci.Food Agric.52:193_202






0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *