نوشته‌ها

نکات نگهداری مواد غذایی

نکات نگهداری مواد غذایی

خیار:

عاشق ظرف میوه است. نگهداری خیار در کنار سایر میوه ها باعث حفظ ویتامین ها و کپک نزدن آن می شود. اما خیار از گوجه فرنگی دو سیب زیاد خوشش نمی آید، زیرا بوهایی که از آن ها خارج می شود، باعث تسریع روند رسیدن بیشتر و خرابی آن میشود.

لیمو و دیگر مرکبات:

در مناطق گرمسیر و معتدل رشد می کنند و تحمل سرما و نگهداری در یخچال را ندارند. لیمو حتی اگر هم بریده شود، بهتر است در یک ظرف نگهداری شود.

روش صحیح نگهداری مواد غذایی

پنیر را در ظرف پلاستیکی نگهداری نکنید: زیرا داخل آن عرق می کند. برای نگهداری کوتاه مدت از کاغذ استفاده کنید.

یک قطعه پنیر را می توان تا ۳ هفته با کمک پارچه ای که در آب نمک قرار داده و دور آن پیچیده شده، نگهداری کرد. هر دو تا سه روز یک بار باید پارچه را دوباره با آب نمک درون آن قرار داد. بریدن پنیر در جایی که قبلا نان بریده شده، باعث کپ زدن پنیر می شود.

کرفس: به محض خرید برای جلوگیری از پلاسیده شدن سریع باید آن را از پلاستیک خارج کرد. دمای یخچال برای نگهداری کرفس بسیار مناسب است.

تخم مرغ: گرچه در قسمت بالای در یخچال جایی برای نگهداری آن در نظر گرفته شده، اما این یک خطای تکنیکی است. در آن قسمت به علت باز و بسته شدن در یخچال به ویژه در مناطق گرمسیری دائما با تناوب دما، گرم و سردشدن رو به رو است. پیشنهاد می شود تخم مرغ در محوطه درونی یخچال و برای نگهداری طولانی بهتر است، نوک تیز تخم مرغ به طرف پایین قرار گیرد.

روش صحیح نگهداری مواد غذایی

سیب زمینی:

خام را در یخچال نگهداری نکنید. روشنایی زیاد، گرما و رطوبت برای نگهداری سبب زمینی مناسب نیست.

سیر:

باید نفس بکشد و به همین خاطر نگهداری در یخچال یا جای گرم برای آن مناسب نیست. بهترین راه نگهداری سیر در یک ظرف باز در یک قفسه است.

پیاز: در جای خنک و نه سرد (یخچال) نگهداری شود. همچنین باید جای نگهداری آن تاریک و خشک باشد.

روش صحیح نگهداری مواد غذایی

سیب و موز:

هیچ گاه در کنار هم نگهداری نکنید. بویی که از این دو میوه خارج می شود باعث رسیدن سریع متقابل آن ها درون ظرف می شود. همچنین بهتر است موز را به صورت آویخته (آن گونه که روی درخت است) نگهداری کرد.

قهوه:

برخی دانه های قهوه را برای تازه ماندن در یخچال نگهداری می کنند و این درست نیست. نگهداری آن در یک قفسه یا کمد کافی است. البته برای نگهداری طولانی مدت و حفظ عطر و طعم می توان قهوه را در فریزر نگهداری کرد.

گوجه فرنگی:

گوجه فرنگی را به هیچ عنوان در یخچال نگهداری نکنید، زیرا طعم و ویتامین های آن از بین می رود. از گوجه فرنگی بوی زیادی ساطع می شود. به همین دلیل از نگهداری آن به ویژه در نزدیکی کاهو خودداری کنید، زیرا کاهو در کنار گوجه به سرعت پلاسیده می شود.

فلفل دلمه ای: علاقه زیادی به سرما ندارد و نباید به هیچ عنوان آن را در یخچال نگهداری کرد و بهتر است در کنار دیگر میوه ها و سبزیجات نگهداری شود.

نان:

اکثر مردم دنیا آن را داخل ظرف درداری در آشپزخانه نگهداری می کنند. این ظرف دردار باید بعد از مدتی تمیز شود. برای جلوگیری از خشک شدن نان، می توان آن را در کاغذ یا پارچه ای پیچید. نان اضافه را می توان در فریزر نگهداری کرد و در صورت نیاز آن را دوباره در فر تا توستر داغ کرد.

ماهی:

هنگام خرید حتما به تاریخ مصرف آن توجه داشته باشید. دقت کنید که «زنجیره سردماندن» خرید از فروشگاه و حمل به منزل قطع نشود. گوشت ماهی در سرمای ۲ تا ۶ درجه سانتی گراد را می توان در یک ظرف شیشه ای یا چینی حداکثر یک روز نگهداری کرد. فاصله زمانی نگهداری ماهی دودی در یخچال نیز بین دو تا چهار روز است.

گوشت گاو:

گوشت گاو را می توان بین ۳ تا ۴ روز، گوشت گوساله بین ۲ تا ۳ روز و گوشت مرغ را بین ۱ تا ۲ روز در یخچال نگهداری کرد. گوشت چرخ کرده بسیار حساس است و سعی کنید آن را در همان روز خرید داخل فریزر قرار دهید. به تاریخ مصرف گوشت های بسته بندی شده، حتما دقت کنید.

آیا تا به حال برایتان پیش آمده است که وقتی کشوی میوه ها و سبزیجات داخل یخچال را باز می کنید با پیازهای گندیده، سبزی های پلاسیده، سیب زمینی های جوانه زده، حبه های سیر خشک شده و موارد زیادی از این قبیل مواجه شوید؟

اگر پاسختان مثبت است تنها نیستید چون این مشکل بیشتر ماهاست و در نهایت مجبور می شویم مقدار زیادی غذا دور بریزیم.درست مثل این است که پول خود را دور ریخته باشید.

روغن زیتون:

روغن زیتون را در شیشه های تیره بخرید و در مکانی تاریک مثل داخل کابینت نگهداری کنید. هیچوقت روغن زیتون را داخل یخچال نگهداری نکنید زیرا خطر چگالش ( تشکیل قطراتی در داخل بطری) وجود دارد که باعث تغییر طعم روغن می شود. اگر روغن زیتون را به طور صحیح نگهداری کنید به مدت بیش از ۲ سال تازه می ماند.

سیب زمینی:

سیب زمینی ها تاریکی و نرمی را دوست دارند پس آن ها را داخل کیسه های کاغذی یا جعبه های پلاستیکی مشبک در گوشه تاریک آشپزخانه قرار دهید. دمای هوا نباید زیاد گرم یا سرد باشد گرما باعث می شود که سیب زمینی ها جوانه بزنند. پس زیر سینک یا جلوی پنجره قرار دهید. سرمای یخچال هم سریعا نشاسته را تبدیل به شکر می کند و سیب زمینی ها را بی رنگ و شیرین می کند.

آجیل:

آجیل ها به طور طبیعی چرب هستند و این چربی فواید سلامتی زیادی دارد. اما در طولانی مدت این چربی ها فاسد می شوند و طعم آجیل را تلخ می کند. خوشبختانه می توان دوام آن ها را با نگهداری داخل یخچال بالا برد. فراموش نشود که آن ها را داخل ظروف دربسته قرار دهید.

تخم مرخ:

جا تخم مرغی روی درب یخچال را فراموش کنید. به جای آن تخم مرغ ها را در سردترین مکان یخچال بگذارید چون دمای درب یخچال پایین است.

آرد بذر کتان:

آسیاب کردن بذر کتان باعث می شود پوسته سخت آن از بین رفته و فیبر و اسیدهای چرب OMEGA3 داخل آن برای تغذیه بدن شما در دسترس باشند و این بسیار عالی است اما آسیاب کردن آن باعث در معرض قرار گرفتن اسیدهای چرب Omega3 با اکسیژن و گرما و در نتیجه فاسد شدن آن می شود.

پس برای راه حل، تنها مقداری که نیاز دارید را آسیاب کنید، تمام آن را آسیاب نکنید. برای اینکه بذر کتان تازه بماند آن را داخل یخچال یا فریزر نگهداری کنید.

انواع توت ها:

توت ها را ابتدا شسته ( به استثناء بلوبری) و داخل ظرف دربسته فریز کنید. بلوبری را هیچوقت هنگام فریز کردن نشوئید چون پوستش سفت می شود. هنگام استفاده می توانیدآن ها را بشوئید.

آرد غلات کامل:

آرد غلات کامل نسبت به غلات کامل دست نخورده حساسیت بیشتری به فرآیند اکسیداسیون دارند. چون سطح این غلات بیشتر در معرض گرما، رطوبت و هوا که دشمنان آرد غلات کامل هستند، قرار می گیرد.

برای تازه نگه داشتن آن ها آرد گندم و آردهای از این خانواده را داخل ظروف بدون هوا و دربسته در فریزر نگهداری کنید. اگر فریزر جا ندارد در یخچال قرار دهید.

آرد غلات کامل در بیرون یخچال به مدت ۳ ماه، در یخچال به مدت ۶ ماه و در فریزر بیشتر از این ها تازه می ماند. اگر هنگام استفاده به تازه بودن آن شک دارید می توانید با بو کشیدن متوجه شوید. آرد تازه نباید زیاد بو داشته باشد یا اصلا بو نداشته باشد. اما اگر بوی روغنی از آن حس کردید پس تاریخ مصرفش گذشته است.

مارچوبه:

مارچوبه ها باید تمیز و یخ زده و پوشیده نگهداری شوند. برای تازه ماندن، کمی از ساقه مارچوبه ها را بریده، شسته، خشک کرده و داخل شیشه ای که تا نیمه از آب پر کرده اید قرار دهید. ریشه ها به سمت پایین داخل بطری باشد.

نگهداری طولانی غذا

گوجه فرنگی:

در مورد گوجه فرنگی باید یخچال را کنار بگذارید چون دمای سرد طعم گوجه فرنگی را از بین برده و اگر نارس باشند مانع رسیدن آن ها می شود. پس آن ها را با ریشه در دمای اتاق قرار دهید. اگر نرسیده باشند ۲ یا ۳ روز بعد کاملا می رسند.

سیر:

سیرها را در فضای تاریک با تهویه خوب نگهداری کنید. کیسه ها یا جعبه های توری برای نگهداری آن هابسیار مناسب هستند. نگهداری آن ها در یخچال باعث تسریع کپک زدن آن ها می شود. می توانید آن ها را فریز کنید یا خشک کنید.

زنجبیل:

برای اینکه اصراف نشود به همان مقداری زنجبیل بخرید که نیاز دارید. زنجبیل را باید خشک و در داخل کیسه های فریزر در یخچال نگهداری کنید.

کاهو:

برای تازه نگه داشتن کاهو آن ها را شسته شده و خشک شده در پاکت پلاستیکی گذاشته و داخل دستمال در یخچال بگذارید. سعی کنید رطوبت نداشته باشند چون رطوبت کاهو را پلاسیده می کند.

پیاز:

پیازها را در یک مکان تاریک و خشک و خنک با تهویه عالی قرار دهید. به عبارت دیگر داخل پلاستیک و در یخچال یا مقابل پنجره قرار ندهید. البته به استثناء پیازهای شیرین که برای بیشتر شدن عمر مفیدشان می توان آن ها را داخل یخچال نگهداری کرد. پیازها زمانی که پوست گرفته شده اند باید در یخچال نگهداری شوند.

ریحان:

درست مثل دسته گل، ریحان را با ساقه داخل ظرف آب گذاشته و بدون این که برگ ها خیس شوند در یخچال قرار دهید و روی برگ ها را با کاور پلاستیکی بپوشانید.

آووکادو:

آووکادو نرسیده در دمای اتاق دوسه روزه می رسد. اما یخچال مانع رسیدن آن می شود. برای اینکه زودتر برسد آن را داخل پاکت کاغذی با یک عدد موز یا سیب قرار دهید. این میوه ها گاز اتیلن از خود ترشح می کنند که باعث رسیدن میوه ها می شود. پس از بریدن میوه، کمی آب لیمو به آن بپاشید و یا کمی روغن به آن بزنید و داخل ظروف در بسته در یخچال برای یک روز نگهداری کنید.

نظرشما درباره این روش هاچیست؟ آیا غذایی هست که به اشتباه آن ها را نگهداری کنید؟ آیا نکته یا روش دیگری هم برای تازه نگه داشتن غذاها هست که در اینجا ذکرنکرده باشم؟ خوشحال می شوم در قسمت دیدگاه از تجربیات خودتان بنویسید.

منابع:برترین ها

بدونیم

آکاایران

یکی از محصولات شرکت صنایع برودتی برادران حقیقی، سردخانه دو مداره می باشد.

سردخانه دومداره صنایع برودتی برادران حقیقی:

ساخت سردخانه دو مداره چیست ؟

سردخانه دو مداره ، یکی از انواع سردخانه است که قابلیت عملکرد هر دو حالت سردخانه زیر صفر و سردخانه بالای صفر را داراست.

در سردخانه دو مداره بایستی پس از تخلیه سردخانه (بالای صفر یا زیر صفر) در یکی از این حالات و تغییر به حالت دیگر (بالای صفر یا زیر صفر) اتاق سردخانه را با مواد نانو ضدعفونی و شستشو کرد که پس از بارگیری مجدد باعث بو گرفتن محصول جدید نشود.

نگهداری محصولات مختلف در شرایط بهینه، نیاز به سردخانه های مجزایی دارد که از نظر اقتصادی امکان پذیر نیست.

به عبارت دیگر سردخانه دومداره انبارهایی هستند که توانایی نگهداری و ذخیره مواد غذایی را در دمای پایین دارند.

سردخانه ها معولا در انواع سردخانه های زیر صفر، بالای صفر، دو مداره و دو منظوره تولید می شوند. در این مقاله قصد داریم انواع سردخانه ها را بررسی کنیم.

گاهی اوقات شرایطی پیش می آید که در آن محصولات در سالن های زیر صفر یا بالای صفر کاهش پیدا می کند و ظرفیت سالن خالی می ماند.

در سردخانه های دو منظوره این قابلیت وجود دارد که دما به بالا یا زیر صفر قابل تغییر باشد تا بتوان از آن ها در ذخیره محصولات مختلف استفاده کرد.
انواع سردخانه دو مداره

سردخانه های زیر صفر : سردخانه های زیر صفر برای ایجاد شرایط انجماد و دمای زیر صفر طراحی و ساخته می شوند.

از سردخانه های زیر صفر برای ذخیره و نگه داری مواد غذایی فاسدپذیر مانند گوشت دام و طیور و محصولاتی مانند همبرگر، بستنی و پنیر پیتزا استفاده می شود.

در ایران سردخانه های زیر صفر با قابلیت ایجاد دمای حداکثر ۳۲ درجه زیر صفر و در ظرفیت های ۱.۵ تا ۷۰ اسب بخار تولید می شوند.

سردخانه های بالای صفر : سردخانه های بالای صفر برای ایجاد شرایط دمای سرد بالای صفر و معمولا ۱ تا ۵ درجه سانتی گراد ساخته می شوند.

از این سردخانه ها برای نگهداری موادی مانند میوه و سبزی استفاده می شود زیرا دمای زیر صفر منجر به فساد میکروبی، شیمیایی یا فیزیکی این مواد می شود.

استفاده از این سردخانه ها نیازمند اعمال فرایندهای سردکردن، درجه بندی، التیام، واکس زنی و بسته بندی محصولات است.

نگهداری آبزیان در شرایط سرما

نگهداری آبزیان در شرایط سرما

به طور کلی اصول نگهداری و آماده سازی ماهی را باید در دو قسمت جداگانه مورد نظر داشت :

نگهداری و آماده سازی در ساحلfresh_fish_ice

نگهداری و آماده سازی اولیه در دریا

برای حفظ تازگی اولیه ماهی تا رسیدن به ساحل، در درجه نخست مستلزم سرد کردن ماهی پس از صید و نگهداری آن در شرایط سرما در طول مدت انبار کردن است.

بنابراین رعایت کامل نظافت و بهداشت در عرشه و اتاق نگهداری و آماده سازی ماهی (fish room) در پایداری اختصاصات کیفی محصول حائز اهمیت زیادی خواهد بود.

در مورد ماهیان چرب لزوم توجه به سرد کردن و نگهداری در سرما بیشتر از ماهیان بدون چربی احساس می گردد. زیرا این ماهیان مثل Mackerel یا Herring به طور معمول دردریا تخلیه شکمی نمی شوند.

بنابراین حتی اگر به خوبی هم د رکنار یخ قرار گیرند، باز هم در مدت ۲۴ ساعت کیفیت خود را از دست می دهند.

در تکنیک فوق سرما (superchilling) یاانجماد جزیی (partial freezing)، گونه های ماهی در دمای ۳- درجه سانتیگراد قرار می گیرند و ماندگاری ماهی تازه را بر حسب گونه در این روش تا ۵ هفته می توان افزایش داد.

مزایای استفاده از یخ

یکی از مناسب ترین روش ها برای سرد کردن ماهی استفاده از یخ یا مخلوط آب و یخ است. روش دیگر استفاده از آب سرد است.

یخ نه تنها ماهی را سرد می کند بلکه تمامی وسایل و تجهیزات و محیطی که در تماس با آن است نیز سرد می کند.

یکی از مزیت های یخ نسبت به یخچال دمای نهان ذوب latent Heat of fusion یخ است.

به عبارت دیگر برای تغییر حالت از جامد به مایع صفر درجه نیازمند مقدار زیادی انرژی است که آن را از محیط اطراف می گیرد.

مزیت دوم یخ :

یخ هنگام ذوب شدن به طور مداوم باکتری ها، خون و مواد لزج (slime) را از سطح بدن ماهی شسته و در نتیجه آلودگی های سطحی را نیز تا حد زیادی کاهش می دهد.

در این حالت یخ باید به طور مداوم و به میزان کافی جایگزین شود و آب حاصل از ذوب یخ راهی برای خروج داشته باشد.

زیرا این آب علاوه بر آلودگی خون و دیگر ترشحات دارای تعداد زیادی باکتری های سرماگراست.

یخ باید از آب قابل شرب تهیه شده باشد. بهترین نتیجه وقتی حاصل می شود که قطعات یخ کوچک بوده و در تماس کافی با ماهی باشند.

میزان یخ به ماهی در نواحی سردسیر و معتدل ۲ به ۱ و در نواحی گرم و حاره ۱ به ۱ است.

مراحل آماده سازی اولیه ماهی :

۱- انتخاب و جداسازی (sorting) ماهیان

۲- تخلیه حفره شکمی Eviseration

۳- خونگیری در حین تخلیه حفره شکمی وقطع سرخرگ های اصلی که سبب بهبود کیفیت ظاهری محصول گشته و ماندگاری آن را افزایش می دهد.

۴- شستشو با آب شیرین یا شور تمیز و عاری از آلودگی

۵- مجاورت با یخ و رساندن دما به ۱- تا ۴+درجه سانتیگراد

درمورد ماهیان چرب درعرشه تخلیه شکمی انجام نشده و در حداقل زمان ممکن سرد و منجمد می گردند.

انجماد freezing

انجام کلیه فعل و انفعالات شیمیایی و فعالیت های بیولوژیکی نیازمند دو فاکتور اصلی یعنی گرما و آب می باشد.

کاهش درجه حرارت تازیر صفر درجه وپایین تر و یا عدم دسترسی به آب آزاد در اثر انجماد (کریستال های یخ) هر دو از جمله عواملی هستند که می تواند بر سرعت و شدت فعل و انفعالات شیمیایی و فعالیت های بیولوژیکی موثر بوده و در شرایطی آنها را متوقف نمایند.

اگر انجماد به صورت کند انجام شود، تشکیل هسته بلور معمولاً محدود به فضاهای خارج سلولی خواهد بود.

در این حال، با ادامه رشد کریستال ها، اندازه آنها به حدی افزایش می یابد که سبب بروز آسیب درسلول ها می گردد.

بر عکس در صورتی که سرعت انجماد زیاد باشد تمایل به هسته دار شدن خارج سلولی کم شده و هسته ها به صورت یکنواخت در سراسر نمونه ظاهر می شوند.

در این حالت بلورهایی که تشکیل می شوند عمدتاً کوچک و داخل سلولی هستند.

به این ترتیب مشخص می گردد که سرعت انجماد راباید به عنوان مهمترین عامل کنترل کننده اندازه بلورها در نظر گرفت.

رشد کریستال های یخ در فضاهای سلولی و همینطور اندازه و شکل آنها از مهمترین عوامل موثر بر کیفیت نهایی محصول است.

دمای نهایی انجماد

با توجه به مجموعه تغییرات بافتی، میکروبی و شیمیایی (آنزیمی و غیر آنزیمی) در طول انجماد و همینطور هزینه لازم برای انجماد در دماهای مختلف،

درنهایت به این نتیجه رسیده اند که اگر مواد غـذایی در دمـای ۱۸- درجه سانتیگراد یا پایین تر منجمد شده و در همین دما نگهداری شوند می توان تقریباً مطمئن بود که محصول از نظر کیفی و اقتصادی در وضعیت مطلوبی به بازار عرضه می گردد.

انتخاب دمای ۱۸- سانتیگراد بیشتر از آن که دیدگاه میکروبیولوژی وبهداشتی داشته باشد، دیدگاه اقتصادی و کیفی دارد.

چون در عمل دیده شده که به طور معمول اکثر میکروارگانیسم ها تا حدود ۹/۳- درجه سانتی گراد قادر به فعالیت بوده و در کمتر از ۴/۹- درجه سانتیگراد تقریباً هیچ میکروارگانیسم عامل فساد قادر به رشد نیست.

اما با توجه به این که در ۴/۹- سانتیگراد هنوز قسمت قابل توجهی از آب به صورت غیر منجمد وجود دارد، اگر مواد غذایی به خصوص ماهی در کمتر از ۱۸- سانتیگراد منجمد شده و در همین دما نگهداری شود، تغییرات نامطلوب در آنها به حداقل ممکن کاهش می یابد. سرعت بسیاری از واکنش های غیر آنزیمی در این شرایط کند می شود( به دلیل در درست نبودن آب).

بعضی از کشورها دمای ۲۹- سانتیگراد را پیشنهاد می کنند که علاوه بر هزینه ای اضافی مشکلاتی را در مراحل نگهداری و حمل و نقل به وجود می آورد.

انجماد ماهی

انجماد در مقایسه با دیگر روش های سنتی مانند، نمک سود کردن ( curing)، خشک کردن (Drying) و دود دادن (smoking)، از مزایای بیشتری برخوردار است و محصول کمترین تغییر را پیدا می کند.

استفاده از این روش این امکان رافراهم می آورد که در فصل صید یا در موقعی که دسترسی به بازار درکوتاه مدت امکان پذیر نیست، ماهی در شرایط مناسب نگهداری شده و در فرصت مقتضی به بازار عرضه گردد.

انجماد سبب توقف رشد و فعالیت میکروارگانیسم ها و تا حدی از بین بردن آنها می شود.

البته همواره قسمتی از جمعیت میکروبی که در طول انجماد و نگهداری درسردخانه زنده می مانند، مجدداً در طول دوره انجماد زدایی فعال شده و شروع به تکثیر می کنند.

اثرات نامطلوب تشکیل کریستال های بزرگ در دمای نامناسب انجماد، در مرحله انجمادزدایی به صورت ترشحات بافتی (Drip) ظاهر خواهد شد.

به علاوه آنزیم هایی که در حالت طبیعی در داخل سلول قرار دارند نیز پس از بروز آسیب سلولی آزاد و در اثر واکنش با سوبستراهای مناسب تغییرات قابل توجه ای در کیفیت محصول به خصوص درطعم و بافت به وجود می آورند.

از دیگر تغییراتی که دراثر انجماد در داخل سلول رخ می دهد تغلیظ یا تراکم املاحی است که به طور طبیعی در سلول وجود دارند و در قسمت مایع منجمد نشده سلولی باقی مانده اند.

این محلول تغلیظ شده می تواند با آسیب رساندن به پروتئین ها و کاهش نفوذپذیری سلول (به دلیل تغییرات PH)، درنهایت سبب کاهش ظرفیت نگهداری آب شود که نشانه آن خروج مقدار زیادی آب از ماهی منجمد پس از انجماد زدایی یا در مرحله پخت است.

و سبب کاهش مواد مغذی و تغییر طعم محصول گردیده، بافت ماهی را سفت (Tough)، ریشه ای، ریش ریش (stringy) و خشک می نمایند.

روش های انجماد ماهی

۱- انجماد کند slow or sharp freezing

۲- انجماد سریع Quick or fast .

۳- انجماد فوق سریع Ultra rapid f.

انجماد کند

محصول برای مدتی بیشتر از ۲ ساعت در منطقه دمای بحرانی (صفر تا ۵- درجه سانتیگراد) باقی می ماند.

انجماد در این روش در هوای ساکن صورت می گیرد و چون هوای ساکن از نظر اتقال حرارت بسیار ضعیف عمل می نماید، لذا سرعت انجماد نیز بسیار کم خواهد بود و کریستال های بزرگ یخ ایجاد می شود.

تشکیل بلورهای یخ در خارج سلول فقط از طریق پارگی غشاء سلولی به سلول آسیب نمی رساند، بلکه عامل اصلی در این رابطه افزایش غلظت الکترولیت ها و تغییر PH و در نتیجه تغییر ماهیت (Denaturation) پروتئین هاست که با ایجاد تغییر در ماهیت طبیعی آنها می تواند به سلول آسیب برساند.

انجماد سریع

دمای درونی محصول طی مدت کمتر از ۲ ساعت از منطقه بحرانی عبور می نماید.

ازطریق افزایش سرعت عبور هوای سرد از ورای ماهی (تونل انجماد)، حرارت به سرعت از محصول گرفته شده و ماهی منجمد می گردد. اختلاف معنی داری بین نگهداری ۲ ساعت تا ۸ ساعت مشاهده نشده است،

ولی باقی ماندن ماهی به مدت بیشتر از ۱۲ ساعت درمنطقه بحرانی تاثیرات چشمگیری بر اختصاصات کیفی خواهد داشت.

در انجماد سریع، تمایل به هسته دار شدن خارج سلولی کم بوده و هسته ها به صورت یکنواخت در سراسر نمونه ظاهر می شوند.

بلورهای تشکیل شده عمدتاً داخل سلولی و کوچک بوده و به علت آن که فرصت کمی برای رشد وجوددارد، تغییری در ساختار سلول ایجاد نمی شود.

انجماد فوق سریع

انجماد به وسیله گازهای سرمازایی مایع Cryogenic صورت می گیرد و محصول را می توان درمدت چند دقیقه منجمد نمود.

غوطه ور کردن محصول در مواد سرمازا یا اسپری نمودن این مواد مثل نیتروژن مایع، دی اکسید کربن مایع یا فرئون ۱۲، باعث حفظ کیفیت بافت و طعم محصول منجمد در حد محصول تازه می شود.

از نظر اقتصادی استفاده از آن برای تمامی فرآورده های دریایی مقرون به صرفه نیست.

عملیات بعد از انجماد

اگر ماهی قبل از انجماد بسته بندی نشده باشد، باید بلافاصله بعد از خروج از فریزر بسته بندی و یا یخ پوشی گردد و سپس به انبار سرد منتقل شود.

البته اگر نگهداری ماهی منجمد برای مدت کوتاهی انجام می گیرد، این عملیات ضروری نیست (مثل انجماد در عرشه) ولی هر گاه لازم است ماهی پس از تحویل به ساحل برای دراز مدت نگهداری شود، در آن صورت یخ پوشی یا بسته بندی ضرورت پیدا می نماید.

یخ پوشی

ایجاد یک لایه پیوسته از یخ در سطح محصول منجمد و پوشش دادن به آن روشی است که می تواند محصول را در طول نگهداری در انبار سرد، از کاهش رطوبت و خشکی و همینطور اکسیداسیون و دیگر تغییرات احتمالی حفظ نماید .

عمل یخ پوشی را می توان از طریق فرو کردن محصول در محلول یخ پوش و اسپری کردن یا برس کشی محلول(brushing) انجام داد.

برای عمل یخ پوشی می توان از محلول های مختلف استفاده نمود، ولی یخ هنوز هم اصلی ترین یخ پوشی است که در صنعت استفاده می شود.

بهترین دما برای اطاق یخ پوشی (Glazing Room) دمای حدود ۴- تا ۷- درجه سانتیگراد است. برای یخ پوشی معمولاً محصول منجمد را حدود ۱۰ تا ۳۰ ثانیه در محلول فرو می نمایند.

بسته بندی

برای حفظ محصول از صدمات خارجی وارائه آن در شکل بازار پسند، محصول قبل از انتقال به سردخانه زیر صفر (انبار سرد) بسته بندی می شود.

میزان حفاظت در برابر اکسیداسیون، کاهش رطوبت و آسیب های فیزیکی بستگی به نوع بسته بندی و هزینه در نظر گرفته شده دارد.

کیسه های پلاستیکی کاملاً سر بسته از خروج رطوبت از محصول جلوگیری می نمایند. این کیسه ها باید کاملاً به محصول چسبیده باشند و هیچگونه فضایی در بین آنها باقی نماند.

درغیر این صورت فضای خالی باقیمانده (Air space)، امکان خشک شدن به محصول می دهد.

نوع بسته بندی به کار برده شده بستگی به این دارد که آیا محصول قبل از انجماد بسته بندی می شود و یا این که در پایان مرحله یخ پوشی بسته بندی می گردد.

بدیهی است در صورتی که محصول قبل از انجماد بسته بندی می شود لازم است تاثیر پوشش در افزایش زمان انجماد در نظر گرفته شود.

انتقال به انبار سرد

فاصله بین خارج کردن محصول از فریزر یا اطاق یخ پوشی و انتقال آنها به سردخانه زیر صفر باید بسیار کوتاه باشد، زیرا دمای سطح محصول به خصوص اگر محموله کوچک باشد و به سرعت بالا رفته و در هوای گرم به نقطه انجماد زدایی می رسد.

به همین جهت یخ پوشی، توزین و بسته بندی باید حتماً در محیط کاملاً سرد انجام شود.

ضروری است که هنگام انتقال محصول از فریزر به انبار دقت کافی به عمل آید که هیچ گونه آسیبی به محصول وارد نشود، زیرا اگرچه محصول منجمد در ظاهر به نظر محکم می آید، ولی در عمل به آسانی آسیب پذیر است و متاسفانه حدود آسیب وارده و نیز تا پس از انجماد زدایی کاملاً مشخص نمی شود.

زمان انجماد

زمان انجماد در شرایط معمول به مجموعه عواملی بستگی دارد که تاثیر هر کدام می تواند در جهت کیفیت نهایی محصول موثر باشد.

۱ـ نوع فریزر : برای مثال در یک دمای مشخص، محصول در فریزرهای با روش غوطه وری، خیلی سریع تر از فریزرهای با هوای متحرک منجمد می گردد که به علت سرعت انتقال گرما در روش غوطه وری است.

۲ـ دمای عملیات : هر چه دمای فریزر کمتر و محیط سردتر باشد، محصول سریع تر منجمد می گردد. هزینه هم باید در نظر گرفته شود.

۳ـ سرعت جریان هوا : با افزایش سرعت جریان هوا، زمان انجماد کاهش پیدا می نماید. این رابطه فقط تا سرعت ۵ متر در ثانیه قابل بررسی است.

۴ـ درجه حرارت محصول : هر چه محصول گرم تر باشد، انجماد آن به زمان بیشتری نیاز دارد. بنابراین توصیه می شود محصول قبل از انجماد همواره سرد نگهداشته شود.

۵ـ ضخامت محصول : هر چه ضخامت محصول بیشتر باشد، مدت زمان لازم برای انجماد طولانی تر است.

زمان انجماد

۶ـ سطح تماس و دانسیته : تماس کافی بین محصول و صفحه فریزر مهمترین عاملی است که زمان انجماد راتعیین می کند.

۷ـ بسته بندی : نوع بسته بندی و نحوه پوشش محصول (Wrapping) به خصوص وجود یا عدم وجود هوا بین محصول و پوشش بر زمان انجماد تاثیر دارد.

۸ـ گونه ماهی : هر چه مقدار آب در بدن ماهی کمتر باشد گرمای کمتری باید از آن استخراج شود. بنابراین سرمای موردنیاز برای انجماد ماهیان چرب کمتر از ماهیان بدون چربی است.

اما به خاطر این که چربی ماهی در فصل های مختلف متفاوت است، معمولاً زمان انجماد در حد، ماهیان غیر چرب یعنی ۳۲۱ کیلو ژول به ازاء هر کیلوگرم ماهی در نظر گرفته می شود. شکل ماهی هم درزمان انجماد تاثیر می گذارد.

باید توجه داشت که تعیین کامل بودن انجماد از طریق آزمایشات سطحی یا استفاده از چاقو و میله های فلزی دقیق نیست و برای تعیین زمانی دقیق انجماد و تشخیص دمای درونی ترین نقطه بدن ماهی در پایان انجماد باید همواره با وسایل دقیق مانند ترموکوپل Thermocouple انجام گیرد.

منبع: پرتال سردخانه

محصولات برجسته‌ی شرکت صنایع برودتی برادران حقیقی:

یخساز حبه ای صنایع برودتی برادران حقیقی:

یخساز حبه ای چیست؟

یخساز حبه ای اتوماتیک نوع خاصی از دستگاه تولید یخ اتوماتیک می باشد که به راحتی با اتصال به آب و برق بصورت مداوم اقدام به تولید و ذخیره سازی یخ حبه ای مخصوص استفاده خوراکی می نماید.

یخ ساز حبه ای معمولاً در کافی شاپ ها ، رستوران ها ، تالار های عروسی ، فست فود ها و هتل ها جهت تولید یخ بهداشتی مورد استفاده قرار میگیرد .

انواع یخ ساز:

بشر از دیر باز برای حفظ مواد غذایی از چشمه ها ، چاه ها و غارهای زیر زمینی استفاده می کرده است ،به چنین مکان هایی یخچال یا یخدان می گفتند.

با پیشرفت تکنولوژی و به وجود آمدن انواع یخچال های نفتی و برقی و گازی ، بشر کم کم به سمت مدرنیته شدن حرکت کرده است و دستگاه های و ماشین های جدیدی جهت خنک کردن و خنک نگه داشتن بعضا طراحی و تولید شد که یکی از این دستگاه ها ، دستگاه یخساز (دستگاه یخ ساز) است.


امگا ۳، بله؛ امگا ۶، خیر

امگا ۳، بله؛ امگا ۶، خیر

رژیم غذایی متعادل و متناسب که شما را از بیماری‌ها مصون می‌دارد و موجب سلامتی می‌شود، رژیمی است که نسبت مناسبی از چربی‌های امگا ۶ به امگا ۳ در آن رعایت شده باشد.

از میلیون‌ها سال پیش رژیم غذایی انسان‌ها سرشار از غذاهای دریایی (که منابع اصلی اسیدهای چرب امگا ۳ هستند) بوده است زیرا تمدن از کنار دریاها و منابع آبی شروع شده و یکی از اصلی‌ترین منابع غذایی در انسان‌ها برای سال‌های طولانی غذاهای دریایی بوده است.

با گذشت سال‌های متمادی و گسترش شهرنشینی و بالأخص صنعتی شدن، بسیاری از عادت‌های غذایی افراد نیز تحت تأثیر این روند قرار گرفت و نه تنها مصرف غذاهای دریایی افت شدید پیدا کرد، بلکه بسیاری از عادت‌های غذایی ناسالم و اشتباه (افزایش مصرف غذاهای چرب که سرشار از روغن و چربی می‌باشند) جایگزین برنامه غذایی سالم و طبیعی شد. به گونه‌ای که اکنون اکثر مواد غذایی که در دسترس افراد است، مواد غذایی بسته‌بندی‌شده و کارخانه‌ای است و کمتر منابع طبیعی و بکر در دسترس افراد می‌باشد. نتیجه این نوع تغییر در شیوه زندگی و برنامه غذایی چیزی نیست جز شیوه بیماری‌های غیر واگیر مانند بیماری‌های قلبی عروقی، سکته، فشارخون، دیابت، چاقی، سرطان، کبد چرب و… که مستقیماً از رژیم غذایی نادرست ناشی می‌شود.

اسیدهای چرب امگا ۶ پیش ساز ایکوزانوئیدها در بدن می‌باشند که واسطه‌های التهابی هستند و روند التهاب در بیماری‌های مفصلی (درد در ناحیه مفاصل زانو، کمر، گردن، آرنج و…)، بیماری‌های قلبی عروقی، اسم، دیابت و… را افزایش می‌دهند.

روغن‌های گیاهی سرشار از امگا ۶ هستند:

از حدود ۱۴۰ سال پیش یک تغییر اساسی رخ داد. در حقیقت با صنعتی شدن و پیشرفت تکنولوژی کارخانه‌های تولیدکننده روغن‌های با استقبال فراوانی از جانب مردم مواجه شدند و راه برای تولید انبوه روغن‌های گیاهی همواره شد. روغن گیاهی به نسبت روغن‌های جامد و حیوانی مزایای فراوانی دارد، اما مصرف مقادیر فراوانی از آن نیز مناسب نمی‌باشد. اکثر روغن‌های گیاهی سرشار از اسیدهای چرب امگا ۶ می‌باشند که این اسیدهای چرب با اسیدهای چرب امگا ۳ رقابت می‌کنند و در نتیجه مصرف مقادیر زیادی از آن‌ها میزان اسیدهای چرب امگا ۳ را در بدن کاهش می‌دهد.

در زیر فراوانی اسیدهای چرب امگا ۳ در روغن‌های گیاهی متداول بیان شده است:

روغن‌های گیاهی که اصلاً امگا ۳ ندارند:

اکثر قریب به اتفاق روغن‌های گیاهی مانند روغن آفتاب‌گردان، روغن ذرت، روغن کنجد، روغن پنبه‌دانه، روغن بادام‌زمینی و… سرشار از امگا ۶ می‌باشند و به هیچ میزانی امگا ۳ ندارند.

روغن‌های گیاهی که کمی امگا ۳ دارند:

روغن سویا، روغن کلزا، روغن گردو و روغن جوانه گندم علاوه بر داشتن مقادیر فراوانی امگا ۶ مقداری امگا ۳ نیز دارند و بر روغن‌های ذکر شده در بالا ارجحیت دارند.

روغن‌های سرشار از امگا ۳:

تنها روغن گیاهی که میزان امگا ۳ آن از امگا ۶ بیشتر است، روغن بذر کتان می‌باشد و تنها روغنی که سرشار از امگا ۳ است و امگا ۶ ندارد روغن ماهی است.

نسبت مناسب امگا ۶ به امگا ۳:

در زمان‌های بسیار قدیم نسبت مصرف امگا ۶ به امگا ۳ در رژیم غذایی به‌صورت ۱ به ۱ بوده است؛ یعنی به ازای مصرف ۱ گرم امگا ۶ به میزان ۱ گرم هم امگا ۳ مصرف می‌شده است. در آن زمان هیچ یک از بیماری‌های التهابی مفصلی که اکنون شایع است همچون زانو درد، کمر درد، سردرد یا بیماری‌های غیر واگیر چون دیابت، بیماری‌های قلبی عروقی، سرطان و… شایع نبوده است.

در حقیقت نسبت مناسب امگا ۶ به امگا ۳ به میزان ۳ به ۱ یا ۲ به ۱ می‌باشد که هم‌اکنون این نسبت در اکثر افراد به‌صورت ۸ به ۱ یا ۱۰ به ۱ و حتی در مواردی ۲۰ به ۱ یا ۲۵ به ۱ مشاهده شده است که این نسبت‌ها بسیار خطرناک و مضر می‌باشند. مطالعات متعدد نشان می‌دهد که مصرف مقادیر فراوانی از امگا ۶ باعث کاهش ذخیره اسیدهای چرب امگا ۳ در بدن می‌شود. از طرفی مصرف اسیدهای چرب امگا ۳ از تجمع اسیدهای چرب امگا ۶ که فرایندهای التهابی را تشدید می‌کنند، می‌کاهد. در تحقیقی که در امریکا صورت گرفت مشخص شد که افزایش مصرف امگا ۶ از ۱۵ گرم در روز به ۳۰ گرم در روز منجر به کاهش ۴۰ درصدی در تولید اسیدهای چرب امگا ۳ شده است.

چرا باید مصرف اسیدهای چرب امگا ۶ را کاهش دهیم؟

اسیدهای چرب امگا ۶ پیش ساز ایکوزانوئیدها در بدن می‌باشند که واسطه‌های التهابی هستند و روند التهاب در بیماری‌های مفصلی (درد در ناحیه مفاصل زانو، کمر، گردن، آرنج و…)، بیماری‌های قلبی عروقی، اسم، دیابت و… را افزایش می‌دهند. رژیم غذایی اکثر افراد سرشار از امگا ۶ و بسیار فقیر از منابع امگا ۳ است که همین امر، منجر به تشدید این بیماری‌ها و دردها می‌شود. در نتیجه رژیم غذایی سرشار از امگا ۳ و محدود از امگا ۶ روند التهاب را کاهش و این‌گونه دردها را تسکین می‌دهد.

داروهای ضدالتهابی چون آسپرین، ایبوپروفن و… که باعث کاهش احساس درد در افراد می‌شوند؛ تشکیل ترکیبات التهابی مشتق از اسیدهای چرب امگا ۶ را کاهش می‌دهند. به همین علت است که کاهش مصرف چربی‌های امگا ۶ در کاهش درد افراد مؤثر می‌باشد و باعث کاهش زانو درد، کمردرد، سردرد و… می‌گردد. شاید اگر امگا ۶ مصرفی خود را کاهش دهید دیگر نیازی به مصرف قرص‌های مسکن هم نداشته باشید.

بیماری‌های ناشی از افزایش نسبت امگا ۶ به امگا ۳:

-بیماری‌های قلبی عروقی، دیابت نوع ۲، چاقی، سندرم متابولیک؛

-سندرم روده تحریک‌پذیر و التهابات روده‌ای؛

-تخریب ماکولار چشم، اسم؛

-بیماری‌های مفصلی چون آرتریت روماتوئید؛

-بیماری‌های خود ایمنی مانند ms؛

-اختلالات عصبی روانی مانند اضطراب، افسردگی و…

-سرطان و…

توصیه‌هایی برای افزایش مصرف امگا ۳ و کاهش مصرف امگا ۶:

مصرف غذاهای دریایی (انواع ماهی‌ها و میگو) یک الی دو بار در هفته

ماهی‌های چربی چون سالمون منابع خوبی هستند. در ضمن ماهی‌های آزاد بهتر از ماهی‌های پرورشی هم از نخوردن ماهی بهتر است.

یکی از محصولات شرکت صنایع برودتی برادران حقیقی، سردخانه بالای صفر می باشد.

سردخانه بالای صفر صنایع برودتی حقیقی:

این سردخانه های معمولا در صنعت و کشاورزی و جهت نگهداری ، میوه جات ، صیفی جات ، سبزیجات ، پیش سردکن های کشتارگاه ها و هرگونه محصولاتی که به این دما نیاز دارند استفاده می شود.

به عبارت دیگر محیطی جهت نگهداری محصولات متفاوت که دمای صفر درجه به بالا نیاز دارند برای مدت زمان های مختلف را سردخانه بالا صفر می گویند.

انواع سردخانه بالا صفر

  1. سردخانه ای که با گاز فریون کار می کند.

  2. سردخانه ای که یا گاز آمونیاک NH3 کار می کند.

 

اصول آماده سازي و نگهداري آبزيان

 

اصول آماده سازي و نگهداري آبزيان

انجماد ماهی

 

 

 

اصول آماده سازي و نگهداري آبزيان

به طور كلي اصول نگهداري و آماده سازي ماهي را بايد در دو قسمت جداگانه مورد نظر داشت :

نگهداري و آماده سازي اوليه در دريا

نگهداري و آماده سازي در ساحل

براي حفظ تازگي اوليه ماهي تا رسيدن به ساحل، در درجه نخست مستلزم سرد كردن ماهي پس از صيد و نگهداري آن در شرايط سرما در طول مدت انبار كردن است. بنابراين رعايت كامل نظافت و بهداشت در عرشه و اتاق نگهداري و آماده سازي ماهي (fish room) در پايداري اختصاصات كيفي محصول حائز اهميت زيادي خواهد بود.

 

در مورد ماهيان چرب لزوم توجه به سرد كردن و نگهداري در سرما بيشتر از ماهيان بدون چربي احساس مي گردد. زيرا اين ماهيان مثل Mackerel يا  Herring به طور معمول دردريا تخليه شكمي  نمي شوند. بنابراين حتي اگر به خوبي هم د ركنار يخ قرار گيرند، باز هم در مدت ۲۴ ساعت كيفيت خود را از دست مي دهند.

در تكنيك فوق سرما (superchilling) ياانجماد جزيي (partial freezing)، گونه هاي ماهي در دماي ۳- درجه سانتيگراد قرار مي گيرند و ماندگاري ماهي تازه را بر حسب گونه در اين روش تا ۵ هفته مي توان افزايش داد.

 

مزاياي استفاده از يخ

يكي از مناسب ترين روش ها براي سرد كردن ماهي استفاده از يخ يا مخلوط آب و يخ است. روش ديگر استفاده از آب سرد است. يخ نه تنها ماهي را سرد مي كند بلكه تمامي وسايل و تجهيزات و محيطي كه در تماس با آن است نيز سرد مي كند. يكي از مزيت هاي يخ نسبت به يخچال دماي نهان ذوب latent Heat of fusion يخ است. به عبارت ديگر براي تغيير حالت از جامد به مايع صفر درجه نيازمند مقدار زيادي انرژي است كه آن را از محيط اطراف مي گيرد.

مزيت دوم يخ : يخ هنگام ذوب شدن به طور مداوم باكتري ها، خون و مواد لزج (slime) را از سطح بدن ماهي شسته و در نتيجه آلودگي هاي سطحي را نيز تا حد زيادي كاهش مي دهد. در اين حالت يخ بايد به طور مداوم و به ميزان كافي جايگزين شود و آب حاصل از ذوب يخ راهي براي خروج داشته باشد. زيرا اين آب علاوه بر آلودگي خون و ديگر ترشحات داراي تعداد زيادي باكتري هاي سرماگراست.

يخ بايد از آب قابل شرب تهيه شده باشد. بهترين نتيجه وقتي حاصل مي شود كه قطعات يخ كوچك بوده و در تماس كافي با ماهي باشند. ميزان يخ به ماهي در نواحي سردسير و معتدل ۲ به ۱ و در نواحي گرم و حاره ۱ به ۱ است.

 

 

 

مراحل آماده سازي اوليه ماهي :

۱- انتخاب و جداسازي (sorting) ماهيان

۲- تخليه حفره شكمي Eviseration

۳- خونگيري در حين تخليه حفره شكمي وقطع سرخرگ هاي اصلي كه سبب بهبود كيفيت ظاهري محصول گشته و ماندگاري آن را افزايش مي دهد.

۴- شستشو با آب شيرين يا شور تميز و عاري از آلودگي

۵- مجاورت با يخ و رساندن دما به  ۱- تا ۴+درجه سانتيگراد

درمورد ماهيان چرب درعرشه تخليه شكمي انجام نشده و در حداقل زمان ممكن سرد و منجمد    مي گردند.

 

 

انجماد freezing

انجام كليه فعل و انفعالات شيميايي و فعاليت هاي بيولوژيكي نيازمند دو فاكتور اصلي يعني گرما و آب مي باشد. كاهش درجه حرارت تازير صفر درجه وپايين تر و يا عدم دسترسي به آب آزاد در اثر انجماد (كريستال هاي يخ) هر دو از جمله عواملي هستند كه مي تواند بر سرعت و شدت فعل و انفعالات شيميايي و فعاليت هاي بيولوژيكي موثر بوده و در شرايطي آنها را متوقف نمايند.

رشد كريستال هاي يخ در فضاهاي سلولي و همينطور اندازه و شكل آنها از مهمترين عوامل موثر بر كيفيت نهايي محصول است. اگر انجماد به صورت كند انجام شود، تشكيل هسته بلور معمولاً محدود      به فضاهاي خارج سلولي خواهد بود. در اين حال، با ادامه رشد كريستال ها، اندازه آنها به حدي افزايش  مي يابد كه سبب بروز آسيب درسلول ها مي گردد. بر عكس در صورتي كه سرعت انجماد زياد باشد تمايل به هسته دار شدن خارج سلولي كم شده و هسته ها به صورت يكنواخت در سراسر نمونه ظاهر مي شوند. در اين حالت بلورهايي كه تشكيل مي شوند عمدتاً كوچك و داخل سلولي هستند. به اين ترتيب مشخص مي گردد كه سرعت انجماد رابايد به عنوان مهمترين عامل كنترل كننده اندازه بلورها در نظر گرفت.

 

 

دماي نهايي انجماد

با توجه به مجموعه تغييرات بافتي، ميكروبي و شيميايي (آنزيمي و غير آنزيمي) در طول انجماد و همينطور هزينه لازم براي انجماد در دماهاي مختلف، درنهايت به اين نتيجه رسيده اند كه اگر مواد غـذايي در دمـاي ۱۸- درجه سانتيگراد يا پايين تر منجمد شده و در همين دما نگهداري شوند مي توان تقريباً مطمئن بود كه محصول از نظر كيفي و اقتصادي در وضعيت مطلوبي به بازار عرضه مي گردد.

انتخاب دماي ۱۸- سانتيگراد بيشتر از آن كه ديدگاه ميكروبيولوژي وبهداشتي داشته باشد، ديدگاه اقتصادي و كيفي دارد. چون در عمل ديده شده كه به طور معمول اكثر ميكروارگانيسم ها تا حدود ۹/۳- درجه سانتي گراد قادر به فعاليت بوده و در كمتر از ۴/۹- درجه سانتيگراد تقريباً هيچ ميكروارگانيسم عامل فساد قادر به رشد نيست. اما با توجه به اين كه در ۴/۹- سانتيگراد هنوز قسمت قابل توجهي از آب        به صورت غير منجمد وجود دارد، اگر مواد غذايي به خصوص ماهي در كمتر از ۱۸- سانتيگراد منجمد شده و در همين دما نگهداري شود، تغييرات نامطلوب در آنها به حداقل ممكن كاهش مي يابد. سرعت بسياري از واكنش هاي غير آنزيمي در اين شرايط كند مي شود( به دليل در درست نبودن آب).

بعضي از كشورها دماي ۲۹- سانتيگراد را پيشنهاد مي كنند كه علاوه بر هزينه اي اضافي مشكلاتي را در مراحل نگهداري و حمل و نقل به وجود مي آورد.

 

 

انجماد ماهي

انجماد در مقايسه با ديگر روش هاي سنتي مانند، نمك سود كردن ( curing)، خشك كردن (Drying) و دود دادن (smoking)، از مزاياي بيشتري برخوردار است و محصول كمترين تغيير را پيدا مي كند. استفاده از اين روش اين امكان رافراهم مي آورد كه در فصل صيد يا در موقعي كه دسترسي به بازار دركوتاه مدت امكان پذير نيست، ماهي در شرايط مناسب نگهداري شده و در فرصت مقتضي به بازار عرضه گردد.

انجماد سبب توقف رشد و فعاليت ميكروارگانيسم ها و تا حدي از بين بردن آنها مي شود. البته همواره قسمتي از جمعيت ميكروبي كه در طول انجماد و نگهداري درسردخانه زنده مي مانند، مجدداً در طول دوره انجماد زدايي فعال شده و شروع به تكثير مي كنند.

اثرات نامطلوب تشكيل كريستال هاي بزرگ در دماي نامناسب انجماد، در مرحله انجمادزدايي به صورت ترشحات بافتي (Drip) ظاهر خواهد شد. به علاوه آنزيم هايي كه در حالت طبيعي در داخل سلول قرار دارند نيز پس از بروز آسيب سلولي آزاد و در اثر واكنش با سوبستراهاي مناسب تغييرات قابل توجه اي در كيفيت محصول به خصوص درطعم و بافت به وجود مي آورند.

از ديگر تغييراتي كه دراثر انجماد در داخل سلول رخ مي دهد تغليظ يا تراكم املاحي است كه به طور طبيعي در سلول وجود دارند و در قسمت مايع منجمد نشده سلولي باقي مانده اند. اين محلول تغليظ شده مي تواند با آسيب رساندن به پروتئين ها و كاهش نفوذپذيري سلول (به دليل تغييرات PH)، درنهايت سبب كاهش ظرفيت نگهداري آب شود كه نشانه آن خروج مقدار زيادي آب از ماهي منجمد پس از انجماد زدايي يا در مرحله پخت است. و سبب كاهش مواد مغذي و تغيير طعم محصول گرديده، بافت ماهي را سفت (Tough)، ريشه اي، ريش ريش (stringy) و خشك مي نمايند.

 

 

روش هاي انجماد ماهي

۱- انجماد كند slow or sharp freezing

۲- انجماد سريع Quick or fast f.

۳- انجماد فوق سريع Ultra rapid f.

 

 

انجماد كند

محصول براي مدتي بيشتر از ۲ ساعت در منطقه  دماي بحراني (صفر تا ۵- درجه سانتيگراد) باقي  مي ماند.انجماد در اين روش در هواي ساكن صورت مي گيرد و چون هواي ساكن از نظر اتقال حرارت بسيار ضعيف عمل مي نمايد، لذا سرعت انجماد نيز بسيار كم خواهد بود و كريستال هاي بزرگ يخ ايجاد مي شود.

تشكيل بلورهاي يخ در خارج سلول فقط از طريق پارگي غشاء سلولي به سلول آسيب نمي رساند، بلكه عامل اصلي در اين رابطه افزايش غلظت الكتروليت ها و تغيير PH و در نتيجه تغيير ماهيت (Denaturation) پروتئين هاست كه با ايجاد تغيير در ماهيت طبيعي آنها مي تواند به سلول آسيب برساند.

 

 

انجماد سريع

دماي دروني محصول طي مدت كمتر از ۲ ساعت از منطقه بحراني عبور مي نمايد. ازطريق افزايش سرعت عبور هواي سرد از وراي ماهي (تونل انجماد)، حرارت به سرعت از محصول گرفته شده و ماهي منجمد مي گردد.  اختلاف معني داري بين نگهداري ۲ ساعت تا ۸ ساعت مشاهده نشده است ولي باقي ماندن ماهي به مدت بيشتر از ۱۲ ساعت درمنطقه بحراني تاثيرات چشمگيري بر اختصاصات كيفي خواهد داشت.

در انجماد سريع، تمايل به هسته دار شدن خارج سلولي كم بوده و هسته ها به صورت يكنواخت در سراسر نمونه ظاهر مي شوند. بلورهاي تشكيل شده عمدتاً داخل سلولي و كوچك بوده و به علت آن كه فرصت كمي براي رشد وجوددارد، تغييري در ساختار سلول ايجاد نمي شود.

 

 

انجماد فوق سريع

انجماد به وسيله گازهاي سرمازايي مايع Cryogenic صورت مي گيرد و محصول را مي توان درمدت چند دقيقه منجمد نمود. غوطه ور كردن محصول در مواد سرمازا يا اسپري نمودن اين مواد مثل نيتروژن مايع، دي اكسيد كربن مايع يا فرئون ۱۲، باعث حفظ كيفيت بافت و طعم محصول منجمد در حد محصول تازه مي شود. از نظر اقتصادي استفاده از آن براي تمامي فرآورده هاي دريايي مقرون به صرفه نيست.

 

 

عمليات بعد از انجماد

اگر ماهي قبل از انجماد بسته بندي نشده باشد، بايد بلافاصله بعد از خروج از فريزر بسته بندي و يا يخ پوشي گردد و سپس به انبار سرد منتقل شود. البته اگر نگهداري ماهي منجمد براي مدت كوتاهي انجام مي گيرد، اين عمليات ضروري نيست (مثل انجماد در عرشه) ولي هر گاه لازم است ماهي پس از تحويل به ساحل براي دراز مدت نگهداري شود، در آن صورت يخ پوشي يا بسته بندي ضرورت پيدا مي نمايد.

 

 

يخ پوشي

ايجاد يك لايه پيوسته از يخ در سطح محصول منجمد و پوشش دادن به آن روشي است كه مي تواند محصول را در طول نگهداري در انبار سرد، از كاهش رطوبت و خشكي و همينطور اكسيداسيون و ديگر تغييرات احتمالي حفظ نمايد .

عمل يخ پوشي را مي توان از طريق فرو كردن محصول در محلول يخ  پوش و اسپري كردن يا برس كشي محلول(brushing)   انجام داد.براي عمل يخ پوشي مي توان از محلول هاي مختلف استفاده نمود، ولي يخ هنوز هم اصلي ترين يخ پوشي است كه در صنعت استفاده مي شود. بهترين دما براي اطاق يخ پوشي (Glazing Room) دماي حدود ۴- تا ۷- درجه سانتيگراد است. براي يخ پوشي معمولاً محصول منجمد را حدود ۱۰ تا ۳۰ ثانيه در محلول فرو مي نمايند.

 

 

بسته بندي

براي حفظ محصول از صدمات خارجي وارائه آن در شكل بازار پسند، محصول قبل از انتقال به سردخانه زير صفر (انبار سرد) بسته بندي مي شود. ميزان حفاظت در برابر اكسيداسيون، كاهش رطوبت و آسيب هاي فيزيكي بستگي به نوع بسته بندي و هزينه در نظر گرفته شده دارد.

كيسه هاي پلاستيكي كاملاً سر بسته از خروج رطوبت از محصول جلوگيري مي نمايند. اين كيسه ها بايد كاملاً به محصول چسبيده باشند و هيچگونه فضايي در بين آنها باقي نماند.  درغير اين صورت فضاي خالي باقيمانده (Air space)، امكان خشك شدن به محصول مي دهد. نوع بسته بندي به كار برده شده بستگي به اين دارد كه آيا محصول قبل از انجماد بسته بندي مي شود و يا اين كه در پايان مرحله يخ پوشي بسته بندي مي گردد. بديهي است در صورتي كه محصول قبل از انجماد بسته بندي مي شود لازم است تاثير پوشش در افزايش زمان انجماد در نظر گرفته شود.

 

 

انتقال به انبار سرد

فاصله بين خارج كردن محصول از فريزر يا اطاق يخ پوشي و انتقال آنها به سردخانه زير صفر بايد بسيار كوتاه باشد، زيرا دماي سطح محصول به خصوص اگر محموله كوچك باشد و به سرعت بالا رفته و در هواي گرم به نقطه انجماد زدايي مي رسد. به همين جهت يخ پوشي، توزين و بسته بندي بايد حتماً در محيط كاملاً سرد انجام شود.

ضروري است كه هنگام انتقال محصول از فريزر به انبار دقت كافي به عمل آيد كه هيچ گونه آسيبي به محصول وارد نشود زيرا اگرچه محصول منجمد در ظاهر به نظر محكم مي آيد، ولي در عمل به آساني آسيب پذير است و متاسفانه حدود آسيب وارده و نيز تا پس از انجماد زدايي كاملاً مشخص نمي شود.

 

 

زمان انجماد

زمان انجماد در شرايط معمول به مجموعه عواملي بستگي دارد كه تاثير هر كدام مي تواند در جهت كيفيت نهايي محصول موثر باشد.

۱ـ نوع فريزر : براي مثال در يك دماي مشخص، محصول در فريزرهاي با روش غوطه وري، خيلي سريع تر از فريزرهاي با هواي متحرك منجمد مي گردد كه به علت سرعت انتقال گرما در روش غوطه وري است.

۲ـ دماي عمليات : هر چه دماي فريزر كمتر و محيط سردتر باشد، محصول سريع تر منجمد         مي گردد. هزينه هم بايد در نظر گرفته شود.

۳ـ سرعت جريان هوا : با افزايش سرعت جريان هوا، زمان انجماد كاهش پيدا مي نمايد. اين رابطه فقط تا سرعت ۵ متر در ثانيه قابل بررسي است.

۴ـ درجه حرارت محصول : هر چه محصول گرم تر باشد، انجماد آن به زمان بيشتري نياز دارد. بنابراين توصيه مي شود محصول قبل از انجماد همواره سرد نگهداشته شود.

۵ـ ضخامت محصول : هر چه ضخامت محصول بيشتر باشد، مدت زمان لازم براي انجماد طولاني تر است.

۶ـ سطح تماس و دانسيته : تماس كافي بين محصول و صفحه فريزر مهمترين عاملي است كه زمان انجماد راتعيين مي كند.

۷ـ بسته بندي : نوع بسته بندي و نحوه پوشش محصول (Wrapping) به خصوص وجود يا عدم وجود هوا بين محصول و پوشش بر زمان انجماد تاثير دارد.

۸ـ گونه ماهي : هر چه مقدار آب در بدن ماهي كمتر باشد گرماي كمتري بايد از آن استخراج شود. بنابراين سرماي موردنياز براي انجماد ماهيان چرب كمتر از ماهيان بدون چربي است. اما به خاطر اين كه چربي ماهي در فصل هاي مختلف متفاوت است، معمولاً زمان انجماد در حد، ماهيان غير چرب يعني ۳۲۱ كيلو ژول به ازاء هر كيلوگرم ماهي در نظر گرفته مي شود. شكل ماهي هم درزمان انجماد تاثير مي گذارد.

بايد توجه داشت كه تعيين كامل بودن انجماد از طريق آزمايشات سطحي يا استفاده از چاقو و ميله هاي فلزي دقيق نيست و براي تعيين زماني دقيق انجماد و تشخيص دماي دروني ترين نقطه بدن ماهي در پايان انجماد بايد همواره با وسايل دقيق مانند ترموكوپل Thermocouple انجام گيرد.

 

یکی از محصولات شرکت صنایع برودتی برادران حقیقی، سردخانه می باشد.