نوشته‌ها

نگهداری آبزیان در شرایط سرما

نگهداری آبزیان در شرایط سرما

به طور کلی اصول نگهداری و آماده سازی ماهی را باید در دو قسمت جداگانه مورد نظر داشت :

نگهداری و آماده سازی در ساحلfresh_fish_ice

نگهداری و آماده سازی اولیه در دریا

برای حفظ تازگی اولیه ماهی تا رسیدن به ساحل، در درجه نخست مستلزم سرد کردن ماهی پس از صید و نگهداری آن در شرایط سرما در طول مدت انبار کردن است.

بنابراین رعایت کامل نظافت و بهداشت در عرشه و اتاق نگهداری و آماده سازی ماهی (fish room) در پایداری اختصاصات کیفی محصول حائز اهمیت زیادی خواهد بود.

در مورد ماهیان چرب لزوم توجه به سرد کردن و نگهداری در سرما بیشتر از ماهیان بدون چربی احساس می گردد. زیرا این ماهیان مثل Mackerel یا Herring به طور معمول دردریا تخلیه شکمی نمی شوند.

بنابراین حتی اگر به خوبی هم د رکنار یخ قرار گیرند، باز هم در مدت ۲۴ ساعت کیفیت خود را از دست می دهند.

در تکنیک فوق سرما (superchilling) یاانجماد جزیی (partial freezing)، گونه های ماهی در دمای ۳- درجه سانتیگراد قرار می گیرند و ماندگاری ماهی تازه را بر حسب گونه در این روش تا ۵ هفته می توان افزایش داد.

مزایای استفاده از یخ

یکی از مناسب ترین روش ها برای سرد کردن ماهی استفاده از یخ یا مخلوط آب و یخ است. روش دیگر استفاده از آب سرد است.

یخ نه تنها ماهی را سرد می کند بلکه تمامی وسایل و تجهیزات و محیطی که در تماس با آن است نیز سرد می کند.

یکی از مزیت های یخ نسبت به یخچال دمای نهان ذوب latent Heat of fusion یخ است.

به عبارت دیگر برای تغییر حالت از جامد به مایع صفر درجه نیازمند مقدار زیادی انرژی است که آن را از محیط اطراف می گیرد.

مزیت دوم یخ :

یخ هنگام ذوب شدن به طور مداوم باکتری ها، خون و مواد لزج (slime) را از سطح بدن ماهی شسته و در نتیجه آلودگی های سطحی را نیز تا حد زیادی کاهش می دهد.

در این حالت یخ باید به طور مداوم و به میزان کافی جایگزین شود و آب حاصل از ذوب یخ راهی برای خروج داشته باشد.

زیرا این آب علاوه بر آلودگی خون و دیگر ترشحات دارای تعداد زیادی باکتری های سرماگراست.

یخ باید از آب قابل شرب تهیه شده باشد. بهترین نتیجه وقتی حاصل می شود که قطعات یخ کوچک بوده و در تماس کافی با ماهی باشند.

میزان یخ به ماهی در نواحی سردسیر و معتدل ۲ به ۱ و در نواحی گرم و حاره ۱ به ۱ است.

مراحل آماده سازی اولیه ماهی :

۱- انتخاب و جداسازی (sorting) ماهیان

۲- تخلیه حفره شکمی Eviseration

۳- خونگیری در حین تخلیه حفره شکمی وقطع سرخرگ های اصلی که سبب بهبود کیفیت ظاهری محصول گشته و ماندگاری آن را افزایش می دهد.

۴- شستشو با آب شیرین یا شور تمیز و عاری از آلودگی

۵- مجاورت با یخ و رساندن دما به ۱- تا ۴+درجه سانتیگراد

درمورد ماهیان چرب درعرشه تخلیه شکمی انجام نشده و در حداقل زمان ممکن سرد و منجمد می گردند.

انجماد freezing

انجام کلیه فعل و انفعالات شیمیایی و فعالیت های بیولوژیکی نیازمند دو فاکتور اصلی یعنی گرما و آب می باشد.

کاهش درجه حرارت تازیر صفر درجه وپایین تر و یا عدم دسترسی به آب آزاد در اثر انجماد (کریستال های یخ) هر دو از جمله عواملی هستند که می تواند بر سرعت و شدت فعل و انفعالات شیمیایی و فعالیت های بیولوژیکی موثر بوده و در شرایطی آنها را متوقف نمایند.

اگر انجماد به صورت کند انجام شود، تشکیل هسته بلور معمولاً محدود به فضاهای خارج سلولی خواهد بود.

در این حال، با ادامه رشد کریستال ها، اندازه آنها به حدی افزایش می یابد که سبب بروز آسیب درسلول ها می گردد.

بر عکس در صورتی که سرعت انجماد زیاد باشد تمایل به هسته دار شدن خارج سلولی کم شده و هسته ها به صورت یکنواخت در سراسر نمونه ظاهر می شوند.

در این حالت بلورهایی که تشکیل می شوند عمدتاً کوچک و داخل سلولی هستند.

به این ترتیب مشخص می گردد که سرعت انجماد راباید به عنوان مهمترین عامل کنترل کننده اندازه بلورها در نظر گرفت.

رشد کریستال های یخ در فضاهای سلولی و همینطور اندازه و شکل آنها از مهمترین عوامل موثر بر کیفیت نهایی محصول است.

دمای نهایی انجماد

با توجه به مجموعه تغییرات بافتی، میکروبی و شیمیایی (آنزیمی و غیر آنزیمی) در طول انجماد و همینطور هزینه لازم برای انجماد در دماهای مختلف،

درنهایت به این نتیجه رسیده اند که اگر مواد غـذایی در دمـای ۱۸- درجه سانتیگراد یا پایین تر منجمد شده و در همین دما نگهداری شوند می توان تقریباً مطمئن بود که محصول از نظر کیفی و اقتصادی در وضعیت مطلوبی به بازار عرضه می گردد.

انتخاب دمای ۱۸- سانتیگراد بیشتر از آن که دیدگاه میکروبیولوژی وبهداشتی داشته باشد، دیدگاه اقتصادی و کیفی دارد.

چون در عمل دیده شده که به طور معمول اکثر میکروارگانیسم ها تا حدود ۹/۳- درجه سانتی گراد قادر به فعالیت بوده و در کمتر از ۴/۹- درجه سانتیگراد تقریباً هیچ میکروارگانیسم عامل فساد قادر به رشد نیست.

اما با توجه به این که در ۴/۹- سانتیگراد هنوز قسمت قابل توجهی از آب به صورت غیر منجمد وجود دارد، اگر مواد غذایی به خصوص ماهی در کمتر از ۱۸- سانتیگراد منجمد شده و در همین دما نگهداری شود، تغییرات نامطلوب در آنها به حداقل ممکن کاهش می یابد. سرعت بسیاری از واکنش های غیر آنزیمی در این شرایط کند می شود( به دلیل در درست نبودن آب).

بعضی از کشورها دمای ۲۹- سانتیگراد را پیشنهاد می کنند که علاوه بر هزینه ای اضافی مشکلاتی را در مراحل نگهداری و حمل و نقل به وجود می آورد.

انجماد ماهی

انجماد در مقایسه با دیگر روش های سنتی مانند، نمک سود کردن ( curing)، خشک کردن (Drying) و دود دادن (smoking)، از مزایای بیشتری برخوردار است و محصول کمترین تغییر را پیدا می کند.

استفاده از این روش این امکان رافراهم می آورد که در فصل صید یا در موقعی که دسترسی به بازار درکوتاه مدت امکان پذیر نیست، ماهی در شرایط مناسب نگهداری شده و در فرصت مقتضی به بازار عرضه گردد.

انجماد سبب توقف رشد و فعالیت میکروارگانیسم ها و تا حدی از بین بردن آنها می شود.

البته همواره قسمتی از جمعیت میکروبی که در طول انجماد و نگهداری درسردخانه زنده می مانند، مجدداً در طول دوره انجماد زدایی فعال شده و شروع به تکثیر می کنند.

اثرات نامطلوب تشکیل کریستال های بزرگ در دمای نامناسب انجماد، در مرحله انجمادزدایی به صورت ترشحات بافتی (Drip) ظاهر خواهد شد.

به علاوه آنزیم هایی که در حالت طبیعی در داخل سلول قرار دارند نیز پس از بروز آسیب سلولی آزاد و در اثر واکنش با سوبستراهای مناسب تغییرات قابل توجه ای در کیفیت محصول به خصوص درطعم و بافت به وجود می آورند.

از دیگر تغییراتی که دراثر انجماد در داخل سلول رخ می دهد تغلیظ یا تراکم املاحی است که به طور طبیعی در سلول وجود دارند و در قسمت مایع منجمد نشده سلولی باقی مانده اند.

این محلول تغلیظ شده می تواند با آسیب رساندن به پروتئین ها و کاهش نفوذپذیری سلول (به دلیل تغییرات PH)، درنهایت سبب کاهش ظرفیت نگهداری آب شود که نشانه آن خروج مقدار زیادی آب از ماهی منجمد پس از انجماد زدایی یا در مرحله پخت است.

و سبب کاهش مواد مغذی و تغییر طعم محصول گردیده، بافت ماهی را سفت (Tough)، ریشه ای، ریش ریش (stringy) و خشک می نمایند.

روش های انجماد ماهی

۱- انجماد کند slow or sharp freezing

۲- انجماد سریع Quick or fast .

۳- انجماد فوق سریع Ultra rapid f.

انجماد کند

محصول برای مدتی بیشتر از ۲ ساعت در منطقه دمای بحرانی (صفر تا ۵- درجه سانتیگراد) باقی می ماند.

انجماد در این روش در هوای ساکن صورت می گیرد و چون هوای ساکن از نظر اتقال حرارت بسیار ضعیف عمل می نماید، لذا سرعت انجماد نیز بسیار کم خواهد بود و کریستال های بزرگ یخ ایجاد می شود.

تشکیل بلورهای یخ در خارج سلول فقط از طریق پارگی غشاء سلولی به سلول آسیب نمی رساند، بلکه عامل اصلی در این رابطه افزایش غلظت الکترولیت ها و تغییر PH و در نتیجه تغییر ماهیت (Denaturation) پروتئین هاست که با ایجاد تغییر در ماهیت طبیعی آنها می تواند به سلول آسیب برساند.

انجماد سریع

دمای درونی محصول طی مدت کمتر از ۲ ساعت از منطقه بحرانی عبور می نماید.

ازطریق افزایش سرعت عبور هوای سرد از ورای ماهی (تونل انجماد)، حرارت به سرعت از محصول گرفته شده و ماهی منجمد می گردد. اختلاف معنی داری بین نگهداری ۲ ساعت تا ۸ ساعت مشاهده نشده است،

ولی باقی ماندن ماهی به مدت بیشتر از ۱۲ ساعت درمنطقه بحرانی تاثیرات چشمگیری بر اختصاصات کیفی خواهد داشت.

در انجماد سریع، تمایل به هسته دار شدن خارج سلولی کم بوده و هسته ها به صورت یکنواخت در سراسر نمونه ظاهر می شوند.

بلورهای تشکیل شده عمدتاً داخل سلولی و کوچک بوده و به علت آن که فرصت کمی برای رشد وجوددارد، تغییری در ساختار سلول ایجاد نمی شود.

انجماد فوق سریع

انجماد به وسیله گازهای سرمازایی مایع Cryogenic صورت می گیرد و محصول را می توان درمدت چند دقیقه منجمد نمود.

غوطه ور کردن محصول در مواد سرمازا یا اسپری نمودن این مواد مثل نیتروژن مایع، دی اکسید کربن مایع یا فرئون ۱۲، باعث حفظ کیفیت بافت و طعم محصول منجمد در حد محصول تازه می شود.

از نظر اقتصادی استفاده از آن برای تمامی فرآورده های دریایی مقرون به صرفه نیست.

عملیات بعد از انجماد

اگر ماهی قبل از انجماد بسته بندی نشده باشد، باید بلافاصله بعد از خروج از فریزر بسته بندی و یا یخ پوشی گردد و سپس به انبار سرد منتقل شود.

البته اگر نگهداری ماهی منجمد برای مدت کوتاهی انجام می گیرد، این عملیات ضروری نیست (مثل انجماد در عرشه) ولی هر گاه لازم است ماهی پس از تحویل به ساحل برای دراز مدت نگهداری شود، در آن صورت یخ پوشی یا بسته بندی ضرورت پیدا می نماید.

یخ پوشی

ایجاد یک لایه پیوسته از یخ در سطح محصول منجمد و پوشش دادن به آن روشی است که می تواند محصول را در طول نگهداری در انبار سرد، از کاهش رطوبت و خشکی و همینطور اکسیداسیون و دیگر تغییرات احتمالی حفظ نماید .

عمل یخ پوشی را می توان از طریق فرو کردن محصول در محلول یخ پوش و اسپری کردن یا برس کشی محلول(brushing) انجام داد.

برای عمل یخ پوشی می توان از محلول های مختلف استفاده نمود، ولی یخ هنوز هم اصلی ترین یخ پوشی است که در صنعت استفاده می شود.

بهترین دما برای اطاق یخ پوشی (Glazing Room) دمای حدود ۴- تا ۷- درجه سانتیگراد است. برای یخ پوشی معمولاً محصول منجمد را حدود ۱۰ تا ۳۰ ثانیه در محلول فرو می نمایند.

بسته بندی

برای حفظ محصول از صدمات خارجی وارائه آن در شکل بازار پسند، محصول قبل از انتقال به سردخانه زیر صفر (انبار سرد) بسته بندی می شود.

میزان حفاظت در برابر اکسیداسیون، کاهش رطوبت و آسیب های فیزیکی بستگی به نوع بسته بندی و هزینه در نظر گرفته شده دارد.

کیسه های پلاستیکی کاملاً سر بسته از خروج رطوبت از محصول جلوگیری می نمایند. این کیسه ها باید کاملاً به محصول چسبیده باشند و هیچگونه فضایی در بین آنها باقی نماند.

درغیر این صورت فضای خالی باقیمانده (Air space)، امکان خشک شدن به محصول می دهد.

نوع بسته بندی به کار برده شده بستگی به این دارد که آیا محصول قبل از انجماد بسته بندی می شود و یا این که در پایان مرحله یخ پوشی بسته بندی می گردد.

بدیهی است در صورتی که محصول قبل از انجماد بسته بندی می شود لازم است تاثیر پوشش در افزایش زمان انجماد در نظر گرفته شود.

انتقال به انبار سرد

فاصله بین خارج کردن محصول از فریزر یا اطاق یخ پوشی و انتقال آنها به سردخانه زیر صفر باید بسیار کوتاه باشد، زیرا دمای سطح محصول به خصوص اگر محموله کوچک باشد و به سرعت بالا رفته و در هوای گرم به نقطه انجماد زدایی می رسد.

به همین جهت یخ پوشی، توزین و بسته بندی باید حتماً در محیط کاملاً سرد انجام شود.

ضروری است که هنگام انتقال محصول از فریزر به انبار دقت کافی به عمل آید که هیچ گونه آسیبی به محصول وارد نشود، زیرا اگرچه محصول منجمد در ظاهر به نظر محکم می آید، ولی در عمل به آسانی آسیب پذیر است و متاسفانه حدود آسیب وارده و نیز تا پس از انجماد زدایی کاملاً مشخص نمی شود.

زمان انجماد

زمان انجماد در شرایط معمول به مجموعه عواملی بستگی دارد که تاثیر هر کدام می تواند در جهت کیفیت نهایی محصول موثر باشد.

۱ـ نوع فریزر : برای مثال در یک دمای مشخص، محصول در فریزرهای با روش غوطه وری، خیلی سریع تر از فریزرهای با هوای متحرک منجمد می گردد که به علت سرعت انتقال گرما در روش غوطه وری است.

۲ـ دمای عملیات : هر چه دمای فریزر کمتر و محیط سردتر باشد، محصول سریع تر منجمد می گردد. هزینه هم باید در نظر گرفته شود.

۳ـ سرعت جریان هوا : با افزایش سرعت جریان هوا، زمان انجماد کاهش پیدا می نماید. این رابطه فقط تا سرعت ۵ متر در ثانیه قابل بررسی است.

۴ـ درجه حرارت محصول : هر چه محصول گرم تر باشد، انجماد آن به زمان بیشتری نیاز دارد. بنابراین توصیه می شود محصول قبل از انجماد همواره سرد نگهداشته شود.

۵ـ ضخامت محصول : هر چه ضخامت محصول بیشتر باشد، مدت زمان لازم برای انجماد طولانی تر است.

زمان انجماد

۶ـ سطح تماس و دانسیته : تماس کافی بین محصول و صفحه فریزر مهمترین عاملی است که زمان انجماد راتعیین می کند.

۷ـ بسته بندی : نوع بسته بندی و نحوه پوشش محصول (Wrapping) به خصوص وجود یا عدم وجود هوا بین محصول و پوشش بر زمان انجماد تاثیر دارد.

۸ـ گونه ماهی : هر چه مقدار آب در بدن ماهی کمتر باشد گرمای کمتری باید از آن استخراج شود. بنابراین سرمای موردنیاز برای انجماد ماهیان چرب کمتر از ماهیان بدون چربی است.

اما به خاطر این که چربی ماهی در فصل های مختلف متفاوت است، معمولاً زمان انجماد در حد، ماهیان غیر چرب یعنی ۳۲۱ کیلو ژول به ازاء هر کیلوگرم ماهی در نظر گرفته می شود. شکل ماهی هم درزمان انجماد تاثیر می گذارد.

باید توجه داشت که تعیین کامل بودن انجماد از طریق آزمایشات سطحی یا استفاده از چاقو و میله های فلزی دقیق نیست و برای تعیین زمانی دقیق انجماد و تشخیص دمای درونی ترین نقطه بدن ماهی در پایان انجماد باید همواره با وسایل دقیق مانند ترموکوپل Thermocouple انجام گیرد.

منبع: پرتال سردخانه

محصولات برجسته‌ی شرکت صنایع برودتی برادران حقیقی:

یخساز حبه ای صنایع برودتی برادران حقیقی:

یخساز حبه ای چیست؟

یخساز حبه ای اتوماتیک نوع خاصی از دستگاه تولید یخ اتوماتیک می باشد که به راحتی با اتصال به آب و برق بصورت مداوم اقدام به تولید و ذخیره سازی یخ حبه ای مخصوص استفاده خوراکی می نماید.

یخ ساز حبه ای معمولاً در کافی شاپ ها ، رستوران ها ، تالار های عروسی ، فست فود ها و هتل ها جهت تولید یخ بهداشتی مورد استفاده قرار میگیرد .

انواع یخ ساز:

بشر از دیر باز برای حفظ مواد غذایی از چشمه ها ، چاه ها و غارهای زیر زمینی استفاده می کرده است ،به چنین مکان هایی یخچال یا یخدان می گفتند.

با پیشرفت تکنولوژی و به وجود آمدن انواع یخچال های نفتی و برقی و گازی ، بشر کم کم به سمت مدرنیته شدن حرکت کرده است و دستگاه های و ماشین های جدیدی جهت خنک کردن و خنک نگه داشتن بعضا طراحی و تولید شد که یکی از این دستگاه ها ، دستگاه یخساز (دستگاه یخ ساز) است.


روش ضريب اطمينان بالا جهت كنترل و ايمني مواد غذايي

روش ضريب اطمينان بالا جهت كنترل و ايمني مواد غذايي

چكيده:

امروزه با توجه به رشد فزاينده جمعيت جهان، صنعت غذا به منظور تامين نيازها و خواسته‌هاي غذايي انسان اهميت خاصي پيدا كرده است. از طرف ديگر، به دليل گسترش بازارهاي جهاني و رقابت بين توليد كنندگان، بايد روش‌هايي مطمئن با ضريب اطمينان بالا جهت كنترل و ايمني مواد غذايي به كار برده شود تا علاوه ب

ر تضمين كيفيت بهداشتي مواد غذايي، زمينه لازم جهت حضور در بازارهاي جهاني فراهم گردد. متاسفانه در ايران روش‌هاي كنترلي و مديريتي در صنعت اكثرا مبتني بر بازرسي محصول نهايي بوده وفقط نقص‌هاي بزرگ را مشخص مي نمايند.در نتيجه نمي تواند مانع توزيع محصولات نامناسب و بدون كيفيت در بازار شود. استفاده از سيستم ارزيابي خطر در نقاط كنترل بحراني(HACCP) يكي از بهترين سيستم‌هاي شناخته شده وتوصيه شده در سطح جهان مي باشد كه منجر به توليد غذاي سالم مي شود. با تدوين و اجراي دقيق سيستم HACCP تمام مخاطرات بيولوژيكي، شيميايي و فيزيكي موجود در فرآيند شناسايي و راه‌هاي كنترل اين خطرات به صورت عملي مشخص مي شود. به كمك استقرار اين سيستم از افت كيفيت محصول به صورت برنامه‌ريزي شده و سيستماتيك جلوگيري مي شود، به طوري كه مصرف محصول خطري براي مصرف كننده به همراه نداشته باشد. در اين مقاله سعي شده است علاوه بر شناخت كامل از خط توليد ماست پاستوريزه، بر مشكلات و نقاط بحراني آن تسلط يابيم.

اجرا و پياده سازي عمليات HACCP در خط توليد ماست

مقدمه

HACCP حروف اول كلمه Hazard Analysis Critical Control Pointt مي باشد. اين سيستم كه بر پايه علوم استوار است خطرات و اندازه‌‌ گيري‌هاي ويژه را براي كنترل و ايمني محصول شناسايي مي كند و ابزاري مهم براي ارزيابي خطرات و ايجاد سيستم‌هاي كنترلي است كه بر روي پيشگيري عمل كرده و به طور عمده آزمايش‌هايي بر روي محصول نهايي صورت مي گيرد.

HACCPP  در اصل به عنوان يك سيستم ايمني ميكروبي در برنامه‌هاي سازمان فضانوردي آمريكا ايجاد گرديد كه براي اطمينان از ايمني غذاي فضانوردان از اهميت بسيار زيادي برخوردار بود.  در آن زمان كه اكثر سيستم‌هاي ايمني وكيفيت مواد غذايي بر پايه آزمون محصول نهايي استوار بود، مشخص شد كه براي رسيدن به سطح بالايي از اطمينان درمورد ايمني مواد غذايي به يك سيستم پيشگيرانه نياز است و به اين ترتيب HACCP توسط شركت پيلزبري و با همكاري سازمان ناسا پيشنهاد شد. از آن به بعد به خاطر ويژگي‌هاي پيشگيرانه بودن و تحت كنترل بودن تمام فرايند، از تهيه مواد خام تا عرضه محصول، اين سيستم توسط سازمان‌هاي مختلف مانند سازمان بهداشت جهاني، IGMSF و  NRCپيشنهاد شد و درسال ۱۹۹۱ ضوابط HACCPدر كدكس گنجانيده شد.
لازم به ذكر است اين سيستم مي تواند با تغييراتي نظير توسعه در طراحي تجهيزات، روش‌هاي فرآيند و با پيشرفت‌هاي تكنولوژي سازگار شده و در سرتاسر زنجيره غذايي از توليد تا مصرف كننده نهايي به كار رود كه اجراي آن بايد با سندهاي علمي و معتبر از خطرات سلامتي انسان همراه باشد. كاربرد موفقيت آميز اين سيستم نياز به حكم قوي مديريت و همراهي انساني دارد. كاربرد  HACCP با اجراي سيستم‌هاي مديريت كيفيت نظير سري‌هاي ISO سازگار است. گر چه در اين سيستم،‌ هدف اصلي، ايمني ماده غذايي است.

اصول HACCP

سيستم HACCP شامل هفت اصل است كه الزامات و راهكارها را براي عمليات مورد نظر و اجراي آن مشخص مي نمايد. كه جزئيات آن توسط كميسون جهاني كد كس ۱۹۹۳ و NA CMCF 1992 چاپ شده است.

اصل اول: تجزيه و تحليل خطر
بيش از هر چيز بايد خطرات احتمالي ناشي از مصرف يك محصول براي مصرف كنندگان را شناسايي كرد. خطرات احتمالي شامل خطرات ناشي از آلودگي‌هاي ميكروبيولوژيك، سموم طبيعي،‌ سموم حاصل از تجزيه برخي مواد غذايي، آلودگي‌هاي شيميايي، پس مانده‌هاي دارويي و وجود اشياء فيزيكي است. Hazard در حقيقت خطر بالقوه‌اي است كه مي تواند براي مصرف كننده مضر باشد.

اصل دوم: نقاط كنترلي بحراني
شناسايي نقاط كنترلي بحراني در فرآيند، مهم‌ترين مرحله در HACCP است. عدم كنترل مناسب هر يك از اين نقاط، به احتمال قوي منجر به وقوع يك خطر مي شود. در اين نقاط اقدامات پيشگيرانه تعيين مي شود كه با به كاربردن آنها مي توان خطرات موجود را كاهش داده و يا كاملا حذف نمود. كوچك‌ترين اشتباه در تعيين اين نقاط، منجر به ايجاد يك سيستم HACCPناكارآمد خواهد شد. ترسيم نمودار جريان مواد براي شناسايي نقاط كنترل بحراني (CCPs) بسيار مفيد است.

اصل سوم: حدود بحراني
براي هر يك از نقاط كنترل بحراني، بايد حدود بحراني را تعريف نمود. تعيين اين حدود براي هر مرحله كنترلي، مستلزم شناخت عميق فرآيند و تاثيرات نقاط كنترل بر ايمني محصول است. حدود بحراني، اختلاف بين محصول ايمن و غير ايمن را در نقاط كنترل بحراني نشان مي دهد.

اصل چهارم: پايش نيازمندي‌ها
پايش مجموعه‌اي از مشاهدات يا بازرسي‌هاي برنامه‌ريزي شده براي ارزيابي و تحت كنترل بودن نقاط كنترل بحراني است. تحت كنترل بودن يك نقطه كنترل بحراني به اين معني است كه نقطه مذكور داخل حدود بحراني آن نقطه عمل مي نمايد.

اصل پنجم: تعيين اقدامات اصلاحي
اقدامات اصلاحي لازم وقتي به كار گرفته مي شود كه عمل‌كرد فرآيند، انحراف از حدود بحراني را نشان مي دهد.در  اين قسمت،‌ اقدامات اصلاحي بايستي به طور دقيق تعريف و مسئول انجام آنها مشخص شود و در صورت لزوم، توليد محصول غير ايمن را متوقف نمود تا وضعيت آن كاملا مشخص شود.

اصل ششم: مستند سازي و حفظ سوابق
يك اصل مهم براي موفقيت سيستم HACCP تدوين روش‌هاي اجرايي موثر است. مستندسازي شامل تدوين طرح و ثبت و نگهداري سوابق پايش نقاط كنترل بحراني فرآيند توسط مسئول فرآيند است.
سوابق HACCPP جهت بررسي مشكلات و اقدامات انجام شده در مورد آن بسيار مفيد خواهد بود.

اصل هفتم: تاييد وتصديق سيستم
براي تصديق عمل‌كرد موثر سيستم، ايجاد روش‌هاي اجرايي لازم است. اين روش‌ها شامل بازنگري حدود كنترل بحراني، بررسي اقدامات اصلاحي مشخص شده و تعيين تكليف محصولات غير ايمن است.

مراحل كاربردي  HACCP

 

  1. تشكيل گروه HACCP
    گروه HACCPP شامل افراد متخصص كه آگاهي داشتن آنها در امور بهداشت، كيفيت وتوليد براي اجراي اين طرح ضروري است و ممكن است بعضي از اطلاعات كارشناسي مسايل ديگر از منابع ديگر تامين شود. اعضاي گروه در اين پژوهش عبارتند از:
    ۱-مدير توليد
    ۲-كارشناس خط توليد ماست كارخانه
    ۳-استاد راهنما و مسئول آموزش سيستم به اعضاء
    ۴-مسئول آزمايشگاه
    ۵۵-اعضاي بررسي كننده توليد
  2. توصيف محصول
    به طور دقيق از نظر مواد اوليه نوع فرايند محصول روش بسته‌بندي نگهداري و توزيع و كليه عواملي كه در ايمني محصول دخيل هستند.

ماست
يكي از معروف‌ترين محصولات كشت داده شده شير در تمام دنيا مي باشد و داراي انواع گوناگوني مانند  ست، استيرد، آشاميدني، منجمد و تغليظ شده مي باشد. قوام،‌ طعم و مزه‌ ماست از يك ناحيه جغرافيايي به ناحيه ديگر متغيير مي باشد. ماست درمقايسه با ديگر محصولات اسيدي شير داراي طعم و مزه  متفاوتي است كه دليل آن وجود مواد مولد عطر و طعم و مقدار كمي اسيد استيك و استالدئيد در ‌آن مي باشد. روش‌هاي توليد مختلفي بر اساس نوع ماست وجود دارد. در كارخانه مورد نظر شير پس از انجام تست‌هاي اوليه به ويژه عاري بودن از مواد بازدارنده رشد ودارا بودن ماده خشك بالا، انتخاب و به دستگاه پاستوريزاتور جهت عمل تنظيم درصد چربي و هموژنيزاسيون هدايت مي گردد و سپس شير به تانك‌هاي مخصوص فرايند (پروسس) حمل و در دماي ۵۰ تا ۶۰ درجه سانتي گراد عمل افزايش ماده خشك به وسيله شير خشك يا پودر آب پنير صورت مي پذيرد و مخلوط حاصل را جهت عمل پاستوريزاسيون به دماي ۹۰ تا ۹۵ درجه سانتي‌گراد رسانيده و به مدت نيم ساعت در آن دما نگه مي داريم و سپس به دماي ۴۵ درجه سانتي‌گراد سرد كرده و عمل افزودن مايه كشت (starter bulck) و مخلوط كردن آن صورت مي گيرد. در مرحله بعد شير مايه خورده به وسيله مسير تعبيه شده به گرم‌ خانه هدايت و در ليوان‌هاي مربوطه پر مي گردد. عمل گرم خانه گذاري در دماي ۴۵ درجه سانتي گراد انجام مي شود. بعد از مرحله گرم خانه گذاري ليوان‌ها به سردخانه منتقل و به مدت ۲۴ ساعت نگه داري مي گردد كه در اين فاصله آزمايشات مربوطه انجام پذيرفته و در صورت تاييد محصول آماده عرضه مي شود.

  1. تعريف خط مشي
    كه بر پايه كاربردهاي مورد انتظار محصول توسط مصرف كننده است كه در واقع ويژه گروه‌هاي آسيب‌پذير اجتماعي است.
  2. تهيه نمودار فرآيند
    تهيه نمودار فرايند جريان و ماشين آلات به نحوي كه با شرايط واقعي مطابقت داشته باشد و سيستم HACCPP بايد عمليات فرآيند را با توجه به نمودار فرآيند طي تمامي مراحل و ساعات عمليات تاييد كند.
  3. تاييد نمودار فرآيند
    پس از تهيه نمودار فرآيند در محل توسط گروه تاييد خواهد شد و در صورت نياز اصلاحات لازم انجام مي گيرد.
  4. فهرست كردن تمام خطرات احتمالي
    گروه HACCPP بايد يك آناليز خطر براي شناسايي تمامي خطرهايي كه در هر مرحله از مواد اوليه، فرآيند، ساخت وتوزيع تا نقطه مصرف ممكن است ايجاد شود را فهرست نمايد. در اين مرحله بايد نكات زير را مدنظر قرار داد:
    الف- ميزان اتفاق خطرها و شدت زيان آنها در سلامتي.
    ب- ارزيابي كمي وكيفي خطرها.
    ج- تكثير يا بقاء ميكرو ارگانيسم‌هاي مرتبط با آن.
    د- تماس ماده غذايي يا سمي، فيزيكي يا شيميايي
  5. تعيين نقاط كنترل بحراني
    براي تعيين اين نقاط ساده‌ترين راه استفاده از يك درخت تصميم گيري است. كه علت‌هاي منتطقي را نشان مي دهد. در صورتي كه يك خطر در مرحله‌اي كه كنترل ضروري است با معيار كنترلي ويژه‌اي مي توان آن را كنترل كرد بايد محصول يا فرآيند در آن مرحله يا مرحله انتهايي براي ايجاد يك معيار كنترل اصلاح گردد.
  6. ايجاد يك سيستم پايش
    سيستمي است كه بايد قادر به تشخيص عدم كنترل در ccpp مورد نظر باشد. اطلاعات به دست آمده از اين سيستم به وسيله فرد صاحب صلاحيت براي انجام اقدامات اصلاحي ارزيابي شود. در صورت غير مداوم بودن پايش، دفعات تكرار آن درحدي باشد كه از تحت كنترل بودن ccp اطمينان حاصل شود. پايش بايد به روش‌هاي سريع انجام شود.
  7. تعيين اقدامات اصلاحي
    اين مرحله جهت پيشگيري از انحراف و اطلاح آن مي باشد و شامل موارد زير است:
    الف) تنظيم فرايند
    ب) شناسايي محصول
    ج) فراخواني و تعيين تكليف محصول خارج از محدوده استاندارد
  8. برقراري روش‌هاي تاييد
    ۱- بازبيني اطلاعات در عمليات فرايند
    ۲- چگونگي خارج نمودن فراورده معيوب
    ۳- تعيين اين كه ccpp ها تحت كنترل مي باشد.

 

 

نتيجه گيري

  1. آلودگي ميكروبي محصول با حفظ شرايط فرايند،‌ قابل تعديل و كنترل و بر طبق استانداردهاي ملي است.
    ۲٫حفظ و ثبات شرايط فرايند، اهميت فوق العاده‌اي در اجراي سيستم دارد.
    ۳٫ بررسي و شناخت كارايي و قابليت هر يك از مراحل و ماشين آلات، اطمينان از اجراي طرح HACCP است.
    ۴٫ بدون حفظ بهداشت كاركنان و محيط نمي توان در اجراي HACCP موفق شد.
    ۵٫ با اجراي كامل سيستم HACCP نياز به نمونه برداري وانجام آزمون به حداقل ممكن مي رسد.
    ۶٫ با اجراي كامل اين سيستم مي توان از تضمين كيفيت محصول اطمينان حاصل كرد.
    ۷٫ با اجراي سيستم HACCPP اطمينان از سلامت مواد غذايي در بازارهاي داخل و خارج به دست مي آيد.

همان گونه كه ملاحظه شد، اجراي HACCP در كارخانه فراورده‌هاي لبني آن چنان پيچيده نيست. به شرط آن كه بستر لازم براي پياده سازي آن با اجراي صحيح قوانين در طراحي، استقرار و راه‌اندازي ساير بخش‌هاي كارخانه ايجاد شده باشد. همچنين آموزش نيروي انساني و هماهنگي بين آنها در اين امر بسيار موثر مي باشد. از سويي ديگر صفت لبنيات يك صفت بسيار مهم و حساس مي باشد و نقش مهمي در سلامت و امنيت غذايي ايفا مي كند. بنابراين لازم است كه اين صنعت را هدايت كرده و با به كارگيري قوانين ايمني و بهداشتي در طراحي و توليد، شاخص‌هاي لازم براي رقابت در بازارهاي جهاني و تضمين كيفيت در  بازار داخل را فراهم آوريم.

 

نظرسنجی قهرمان جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه

صنایع برودتی برادران حقیقی ; مشاور و مجری ساخت سردخانه و تونل انجماد ، به کسانی که قهرمان جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه را درست پیش بینی کنند ، جوایز نفیسی تقدیم میکند.